“Bağımsız yaşamayı öğrendik, ama bağ kurmayı unuttuk.”
— Dr. Vivek Murthy, ABD Baş Cerrahı

Amerika Birleşik Devletleri, bireysel başarıyı kutsal gören bir anlayışla büyüdü. “Başardıysan, yalnız da olsan sorun değil” mesajı yıllardır kültürün içinde yer alıyor. Özgürlük, adeta bir inanç gibi benimsenmiş. Ama bu özgürlük anlayışı zamanla yalnızlıkla eş anlamlı hale geldi. Kalabalıklar içinde izole edilmiş hayatlar yaşanıyor. Sosyal medya hesaplarında “bağlı” görünen ama içsel olarak kopmuş bir kuşak yetişiyor. Bu, Amerika’nın yeni portresi.

Ve bu manzara, ciddi bir gerçekle şekilleniyor: yalnızlık salgını.

Yalnızlık: Bir Toplum Sağlığı Alarmı

2018’de Dr. Vivek Murthy yalnızlıkla ilgili ilk güçlü sinyali verdi. 2023’teyse ABD Sağlık Bakanlığı, “Yalnızlık ve Sosyal İzolasyon” başlıklı kapsamlı bir rapor yayınlayarak bu durumu halk sağlığını tehdit eden ciddi bir problem olarak tanımladı.

Rapor ne söylüyor?

• Yalnızlık, erken ölüm ihtimalini %26–29 civarında artırıyor.
• Kalp-damar hastalıkları, felç, bunama, depresyon ve kaygı bozuklukları gibi rahatsızlıklarla ilişkili.

Yani yalnızlık yalnızca ruhsal bir eksiklik değil, hayati bir risk unsuru.

Rakamların Anlattığı: Amerika Yalnız Bir Ülke

Veriler oldukça çarpıcı:

• 18–25 yaş arasındaki gençlerin %61’i derin bir yalnızlık içinde.
• Yetişkinlerin neredeyse yarısı kendini sık sık yalnız hissediyor.
• Küçük çocuğu olan annelerin yarısından fazlası düzenli bir destek sisteminden yoksun.
• 45 yaş üstü bireylerin %40’ı yalnızlıkla mücadele ediyor.
• Her üç Amerikalıdan biri haftada en az bir kez yalnızlık duygusunu yaşıyor.

Yani yalnızlık sadece yaşlılara özgü değil; gençleri, ebeveynleri ve orta yaş grubunu da etkiliyor.

Bir Hikâye: Emily, 22 – New York’tan

“Günde saatlerce internetteyim ama gerçek anlamda kimseyle konuşmuyorum. Binlerce takipçim var ama ağladığımda ulaşacağım kimse yok.”

Emily, pandemide üniversiteye başlamış bir Z kuşağı temsilcisi. Dijital dünyada oldukça görünür ama iç dünyasında sessiz. Twitter’da bir gün “yalnızım” diye yazmış, gelen tepkiler onu susturmuş: “Acındırma kendini”, “ilgi bekliyorsun” gibi yorumlar paylaşma cesaretini kırmış.

Şu anda uykusuzluk, kaygı ve motivasyon eksikliğiyle baş ediyor. Psikolojik destek almayı denemiş ama devam ettirememiş. Çünkü bu tarz yalnızlık bireysel değil, sistemsel bir mesele.

Emily, bu çağın yalnız gençlerinin sembolü gibi.

Sessiz Düşüş: Yalnızlığın Sağlığa Etkileri

Yalnızlık, fiziksel rahatsızlıkları tetikleyebiliyor:

* Bilimsel Bulgular:

• Kalp krizi ihtimali %29
• Felç riski %32
• Bunama ihtimali %50’ye kadar çıkabiliyor
• Uyku düzensizlikleri, bağışıklıkta zayıflama
• Stres hormonu kortizol artışı
• Artan depresyon, kaygı ve intihar eğilimi

Ve bu sadece yalnız yaşayanlar için geçerli değil. Sosyal olarak çevrili olsa da duygusal bağ kuramayan insanlar da benzer tehditlerle karşı karşıya.

Yalnızlığı Kim Daha Fazla Hissediyor?

Yalnızlık her kesimi etkileyebiliyor ama bazı gruplarda daha baskın:

* Genç Yetişkinler (18–30 yaş)
Pandemi, dijital dünyada büyümek, ekonomik belirsizlikler ve üniversitedeki kopuk ilişkiler bu grubu yalnızlıkla karşı karşıya bırakıyor. Fiziksel olarak çevreleri dolu olabilir ama anlaşılmadıklarını hissediyorlar.

* Orta Yaş (45–64 yaş)
Boşanma, çocukların evden ayrılması ve iş hayatındaki değişiklikler bu dönemde yalnızlığı artırıyor.

* Kadınlar & Yeni Anneler
Kadınlar yalnızlıklarını daha açık ifade ediyor. Özellikle yeni anneler, yeterli sosyal destek olmadan büyük zorluklar yaşıyor.

* Orta Yaş Üzeri Erkekler
Çoğu yalnızlığını dile getirmekten kaçınıyor. Ancak bu sessizlik, psikolojik çöküşe zemin hazırlıyor. Yardım istemek çoğu için hâlâ bir tabu.

William’ın Hikâyesi – 76 Yaşında, Ohio

“Emekli oldum. Eşim vefat etti. Günlerim tek başına geçiyor. Oğlum sadece 20 dakika ötede ama aylarca görüşmedik.”

William sadece yalnız değil, görünmez. Çevresi değişmiş, yeni insanlarla bağ kuramamış. Enerjisi azalmış, umudu kırılmış. Telefonda yemek siparişi vermek dışında neredeyse kimseyle konuşmuyor. Hastaneye gitse fiziksel şikâyet sunacak ama esas sıkıntısı: hiç kimse gibi hissetmek.

AARP’ye göre, yaşlı erkeklerin yalnızlık riski giderek artıyor. Eş kaybı, arkadaş çevresinin azalması gibi faktörler onları daha da kırılgan hale getiriyor. Ve sistem, bu yalnızlığı tedavi edemiyor.

Amerika’nın Cevabı Ne Oldu?

Yalnızlık bireysel bir yük değil, kolektif bir sorumluluk.

2023’te ABD’de şunlar yapıldı:

• Yalnızlıkla mücadele için ulusal düzeyde strateji çağrısı yapıldı.
• Toplum merkezleri, gönüllülük ağları ve sosyal etkinlikler desteklendi.
• Hekimlerin sosyal bağları eksik bireylere “sosyal reçete” yazması önerildi.
• Gençlere yönelik ruh sağlığı programları artırıldı.

Ayrıca sivil toplum kuruluşları da projelerle katkı sağladı: arkadaşlık hatları, yaşlılara ziyaretler, komşuluk buluşmaları…

Ancak sorun sürüyor. Çünkü temel engel şu: Yalnızlık hâlâ dile getirilmiyor. Yardım istemek zayıflık gibi görülüyor. Bireycilik öylesine yüceltilmiş ki, biriyle bağ kurma arzusu utanca dönüşebiliyor.

Türkiye İçin Dersler

Amerika örneği bize hem uyarı hem de yol haritası sunuyor.

* Uyarı:
Dijitalleşme, kentleşme ve bireyciliğin hızla yayıldığı bir Türkiye’de, benzer bir yalnızlık salgınına doğru ilerlemek mümkün. Gençlerin yalnızlık oranı şimdiden %40’lara ulaşmış durumda.

* Fırsat:
Ama biz hâlâ mahalle kültürünü, aile bağlarını ve komşuluk ilişkilerini koruyabilen bir toplumuz. Bu bağlar kopmadan harekete geçebiliriz.

Yerel yönetimler, okullar ve sağlık kurumları yalnızlıkla mücadeleyi ciddiye almalı. Amerika’nın birey odaklı kültürünün oluşturduğu boşluğu görüp, topluluk odaklı yapılarımıza sahip çıkmalıyız.

Bağsız Özgürlük, Yarım Bir Özgürlük

Amerika güçlü bir ülke olabilir. Ama yalnız. Otobanları geniş ama yürüyen kimse yok. Binaları yüksek ama içi sessiz. İnsanlar bireysel olarak başarılı ama birbirlerine yabancı.

Bağ kurmayan bir özgürlük, eksiktir.

Yalnızlık artık sadece bireyin değil, toplumun da hastalığı. Ve bu yazı dizisinin amacı, çöküş başlamadan önce uyanmak.

Yarın sırada İngiltere var. Yalnızlıkla mücadele için bakanlık kuran ilk ülke. Ne yaptılar, neleri başardılar, biz ne öğrenebiliriz?

Ama bugünü şu cümleyle bitirelim:

İnsan, insanla iyi olur.
Yalnızlık sadece bir his değil,
Derin bir yara,
Gizli bir çöküş
Ve sessizliğin içinde büyüyen bir toplumsal tehlikedir.