İnsan Merkezli Üretimden Ustalık Merkezli Geleceğe Bir Manifesto
Dokuz günlük makale serisinin finalini dün yaptık. Ancak hepsini okuma fırsatı bulamayanlar için manifesto tadında bir yönetici özeti hazırladım.
Bir zamanlar gücün kaynağı kaslardı.
Sonra makineler geldi.
Kasların yaptığı işi devraldılar.
Bir zamanlar rekabet avantajı ölçekti.
Fabrikalar büyüdü.
Seri üretim doğdu.
Bir zamanlar otomasyon oyunun kurallarını değiştirdi.
Sonra bilgisayarlar geldi.
Ardından internet.
Veri.
Algoritmalar.
Yapay zekâ.
Bugün insanlık yeni bir eşiğin önünde duruyor.
Ve yine aynı soruyu soruyor:
Teknoloji geliştikçe insanın rolü ne olacak?
Bu soruya verilen cevaplar uzun süre iki uç arasında gidip geldi.
Bir grup, teknolojinin insanı gereksiz hale getireceğini düşündü.
Diğer grup, insanın her zaman vazgeçilmez olacağını savundu.
Belki de her iki taraf da yanlış soruya cevap veriyordu.
Çünkü mesele insanın gerekli olup olmaması değil.
İnsanın hangi özelliğinin gerekli olduğudur.
Bu seri boyunca Avrupa Komisyonu’nun Endüstri 5.0 vizyonunu inceledik.
İnsan merkezlilik kavramını tartıştık.
OECD’nin beceri raporlarına baktık.
Dünya Ekonomik Forumu’nun geleceğin işlerine ilişkin öngörülerini değerlendirdik.
Toyota’nın Takumi ustalarını konuştuk.
Japonya’nın Monozukuri kültürünü inceledik.
Almanya’nın neden Endüstri 5.0 kavramına mesafeli olduğunu anlamaya çalıştık.
Japon kılıç ustalarına baktık.
Nanbu Tekki çaydanlık ustalarına baktık.
İsviçreli saatçilere baktık.
Cremona keman ustalarına baktık.
Fransa’nın Maître d’Art sistemine baktık.
Türk çini ve ebru ustalarına baktık.
Ve bütün bu örneklerin sonunda aynı gerçekle karşılaştık:
İnsanın değeri bilgi sahibi olmasında değil.
Bilgiye hükmedebilmesindedir.
Bugün yapay zekâ milyonlarca kitaba erişebiliyor.
Milyarlarca veriyi analiz edebiliyor.
Dakikalar içinde rapor hazırlayabiliyor.
Kod yazabiliyor.
Tasarım üretebiliyor.
Tahmin yapabiliyor.
Ama hâlâ bir şey eksik.
MUHAKEME.
Bir bilginin ne zaman uygulanacağını bilmek.
Bir riskin ne kadar büyük olduğunu anlamak.
Bir istisnanın neden önemli olduğunu görebilmek.
Bir kararın sorumluluğunu üstlenmek.
İşte ustalık burada başlıyor.
Yıllar önce ODTÜ Makine Mühendisliği’nde aldığım reliability, yani güvenilirlik mühendisliği dersinde öğrendiğim şey bugün bana çok daha anlamlı geliyor.
O ders bana yalnızca makinelerin nasıl çalıştığını öğretmedi.
Nasıl bozulabileceklerini düşünmeyi öğretti.
Riskleri görmeyi öğretti.
Belirsizlik altında karar vermeyi öğretti.
Daha sonra briç masasında aynı dersin başka bir versiyonunu gördüm.
Eksik bilgiyle düşünmek.
Varsayım kurmak.
Yeni bilgi geldikçe fikrini değiştirmek.
Olasılıkları tartmak.
Karar vermek.
Bugün dönüp baktığımda, ustalığın özünün tam da burada olduğunu görüyorum.
Ustalık bilgi değildir.
Muhakemedir.
Belki de Endüstri 5.0’ın Önündeki En Büyük Görev
Belki de Endüstri 5.0’ın önündeki en büyük görev budur:
İnsanı korumak değil.
İnsan ustalığını büyütmek.
Çünkü insanı yalnızca operatör olarak tanımlarsak, geleceği kaçırırız.
İnsanı veri üreten veya veri tüketen bir varlık olarak tanımlarsak, yine kaçırırız.
İnsanı algoritmalarla rekabet eden bir makine gibi görürsek yine kaçırırız.
İnsanı usta olarak görmeye başladığımız gün ise yeni bir şey mümkün olur.
Geleceğin fabrikaları yalnızca akıllı olmayacak.
Geleceğin fabrikaları ustalık üretecek.
Geleceğin eğitim sistemleri yalnızca bilgi öğretmeyecek.
Muhakeme öğretecek.
Geleceğin yapay zekâ sistemleri yalnızca otomasyon sağlamayacak.
İnsan yargısını güçlendirecek.
Geleceğin rekabet avantajı daha fazla veri olmayacak.
Daha doğru hüküm olacak.
Bu nedenle Endüstri 5.0’ın eksik kalan boyutu insan değildir.
İnsan zaten denklemin içindedir.
Eksik olan şey ustalıktır.
Ve belki de Endüstri 5.0’ın gerçek tanımı henüz yazılmamıştır.
Belki de gelecekte bu dönem şöyle hatırlanacaktır:
Endüstri 4.0 dijitalleşmenin çağıydı.
Endüstri 5.0 ise ustalığın yeniden keşfedildiği bir çağ oldu.
Son Cümle
Buhar gücü insanın kaslarını büyüttü.
Elektrik üretimin ölçeğini büyüttü.
Otomasyon üretimin hızını büyüttü.
Dijitalleşme bilginin erişimini büyüttü.
Şimdi önümüzde yeni bir görev var:
İnsan ustalığını büyütmek.
Çünkü geleceğin en kıymetli teknolojisi yapay zekânın kendisi olmayabilir.
Geleceğin en kıymetli teknolojisi, insan muhakemesini güçlendirebilen teknoloji olacaktır.
okandinc 
Yorum bırakın