Öykümüz devam ediyor. Bu öykülerin sonunda hedefim hepinizin Relaibility dersine bakış açınızın gelişmesi. O derste öğrendiklerimi eğlenceli bir tarzda sizlere aktarmayı hedefledim.
Makina Mühendisliği bölümünün arka tarafındaki küçük laboratuvar, her zaman biraz soğuk ve sessizdi. O sabah, ısıtıcının da çalışmadığı o soğuk ortamda Baran, masanın başında devre tahtasının üstündeki led lambaya bakıyordu. Üçüncü kez aynı modül arıza vermişti. Her şey doğru görünüyordu. Ama çalışmıyordu.

“Bunu üç defa yeniden tasarladık, üçünde de yine aynı yerde hata verdi. Sayısal olarak hata payı yok,” dedi Baran, kafasını ellerinin arasına alarak.

Melis içeri girdi. Elinde iki karton kahve vardı. “Bu kahve seni ısıtmazsa, ben de başka çözüm bulamıyorum,” deyip birini Baran’ın önüne bıraktı. Gülümsedi. Ama Baran ciddi bir şeyin peşindeydi.

“Sorun bende mi, yoksa sistemde mi?” dedi Baran. “Hazard rate hep sabitmiş gibi davrandım. Belki öyle değildir.”

Melis, sırtını duvara yasladı. “Yani? Daha başında mı bozuluyor diyorsun?”

“Belki de. Belki de bu sistemin bathtub eğrisi var. Başta bebeklik hastalıkları… Sonra stabil, sonra yaşlanma.”

O sırada kapı çaldı. İçeri Erdem girdi. Erdem, geçen yıl mezun olmuştu ama Gündüz Hoca’nın talebiyle projeye gözlemci olarak katılıyordu. Üzerinde iş güvenliği yeleği, cebinde not defteri.

“Benim ilk iş günümde kullandığım ekipman da böyleydi,” dedi. “Ama sorun parçalarında değildi. Üretim sırasında bağlantılarda mikroskobik çatlaklar kalıyordu. Başta fark edilmezdi. Sonra patlak verirdi.”

Baran’ın gözleri parladı. “Yani failure distribution aslında farklıymış…”

Erdem başını salladı. “Sen exponential dağılım gibi bakıyorsun; sabit hazard rate gibi. Ama bu sistem Weibull istiyor. Başlangıçta daha riskli, zamanla oturuyor. p < 1.”

Melis gülümsedi. “Tıpkı yeni bir arkadaşlık gibi… Başta küçük kırılganlıklar. Zamanla oturursa güven artıyor.”

Baran gözlüğünü düzeltti. “R(t)’yi düz çizgi gibi görüyordum. Ama aslında eğri. Zaman geçtikçe hayatta kalma olasılığı artmıyor, azalıyor.”

Erdem, tahtaya yaklaşıp bir şeyler çizmeye başladı. Weibull eğrisi, bathtub curve… Üçü de tahtanın karşısında durmuş, geçmişin notlarını bugünün arızasıyla karşılaştırıyorlardı.

Gündüz Hoca içeri girdiğinde sessizce izledi.

“İyi gidiyorsunuz,” dedi. “Ama bir sorum var: Aynı arıza üç kere oluyorsa, hala teknik bir arıza mıdır, yoksa davranışsal mı?”

Kimse cevap veremedi. Tahtada eğriler, formüller… Ama kültürün eğrisi yoktu.

“Bir sistem sadece parçalarla tanımlanmaz,” dedi Gündüz. “Alışkanlıklar da sistemin parçasıdır.”

O an Melis’in gözleri parladı.

“Atölyede geçen hafta da bir hata yaşanmıştı. Aynı hata. Aynı kişi, aynı sıralama…”

“Yani,” dedi Baran, “kültürel bir arıza.”

“Güzel,” dedi Hoca. “Kültürel hazard rate’iniz çok yüksek. Her zaman bireyleri değil, davranış örüntülerini izleyin.”

Baran not defterine şunu yazdı:

“Sistem sadece neyle yapıldığı değil, nasıl yaşandığıdır.”

---

Dersin sonunda Gündüz Hoca onlara küçük bir vaka analizi verdi. Dört sistem, dört farklı arıza davranışı. Hepsi farklı dağılım gösteriyordu.

Baran, Melis ve Erdem birlikte çalıştılar. Her sistem için dağılım belirlediler. Normal dağılımın işe yaramadığı yerlerde Weibull’a döndüler. Sabit hazard rate’li sistemlerde exponential dağılımı kullandılar. Ama en önemlisi şuydu:

Baran, arızaları sadece süreyle değil, alışkanlıklarla da açıklamaya başlamıştı. Veriyi sadece cihazdan değil, davranıştan da toplamaya başlamıştı.

Gündüz Hoca’nın söylediği son cümle, tüm raporun başlığı oldu:

“Bir sistemin çöküşü, sadece zamana değil; ısrarla görmezden gelinen alışkanlıklara da bağlıdır.”