EMPATİ: ETKİLİ LİDERLİĞİN TEMEL TAŞI

Bu gece sizlere çok özel bir yazı yazıyorum. Etkin yerleşim ile ilgili yazının 2. bölümünü daha sonra tamamlayacağım. Bu gece konumuz empati.

Empati, etkili liderliğin temelinde yatar ve liderleri ekibin üyeleriyle derin insanî düzeyde bağlantıya geçiren bir köprü görevi görür. Bu makalede, gerçek liderlik ile empati arasındaki vazgeçilmez ilişkiyi, empati çemberinde belirtilen prensiplere dayanarak inceleyeceğiz.

Gözlem: Gerçek liderler, yolculuğa çevrelerindeki kişilerin duygusal durumlarını dikkatle gözlemleyerek başlarlar. Sözlü ve sözlü olmayan ipuçlarına dikkat ederler ve etkili iletişimin sadece kelimelerle sınırlı olmadığını anlarlar. Gözlem yaparak, liderler farkındalık bir temel oluştururlar ve bireylerin görüldüğü ve değer verildiği bir ortamın oluşmasına katkıda bulunurlar.

Dinleme: Dinleme, büyük liderleri sıradan olanlardan ayıran aktif dinleme sanatıdır. Kendilerini bütünüyle ekibin üyeleriyle ilişkilendirerek, sadece söyleneni değil, mesajın altında yatan duyguları anlamaya çalışırlar. Dikkatli dinleme ile, liderler açık diyalog ve otantik ifadeyi teşvik ederek, takımdaki güven ve uyumu artırırlar.

Bağdaştırma: Liderlik, liderlerin ekibin üyelerinin deneyimlerine ve duygularına bağdaşabilmesiyle gelişir. Kendi deneyimleri ile başkalarının deneyimleri arasında paralellikler çizerek, liderler, paylaşılan insanlık duygusundan gelen empatiyi geliştirirler. Bu bağdaşabilme yeteneği, lider ve takım arasındaki bağları güçlendirerek bağlantı ve dayanışma hissiyatı oluşturur.

Bağ Kurma: Bağ kurma, liderliğin zirvesidir – liderlerin takım üyelerinin ayakkabılarına girerek hislerini paylaştığı samimi bir andır. Gerçek bağlantıyla, liderler takım üyelerinin deneyimlerini doğrular ve anlayış ve destek kültürü oluştururlar. Bu derin bağlantı hissi, sadakati ve ortak hedeflere bağlılığı teşvik ederek bireyleri birlikte çalışmaya yönlendirir.

Uzana Bilme: Liderlik sadece anlamakla ilgili değildir – aynı zamanda harekete geçmekle ilgilidir. Gerçek liderler, takım üyelerine şefkat ve destekle yaklaşarak, onların refahlarına olan bağlılıklarını gösterirler. Bir iyilik, bir dinleyen kulak veya yardımcı bir el aracılığıyla, her empati eylemi liderliğin bağlarını güçlendirir ve güven, saygı ve işbirliği kültürü oluşturur.

Sonuç olarak, empati, etkili liderliğin temel taşıdır, liderleri anlama, bağlantı kurma ve şefkatle yönlendirme yolculuğunda rehberlik eder. Gözlem, dinleme, bağdaştırma, bağ kurma ve uzanma prensiplerini benimseyerek, liderler, bireylerin geliştiği ve takımların geliştiği ortamlar yaratırlar. Otantiklik ve insan bağlantısı arzulayan bir dünyada, empati liderin envanterindeki en güçlü araç olmaya devam eder, organizasyonları dönüştürür ve olumlu değişimi teşvik eder.

Zorluklarla Empatiyle Yönelmek: Zorluklar ve belirsizlikler zamanında, empati etkili liderlik için bir kılavuz olarak ortaya çıkar. Gerçek liderler, zorlukların sadece lojistik engeller değil, aynı zamanda takım üyeleri için duygusal yolculuklar olduğunu anlarlar. Empatiyi benimseyerek, liderler bu zorlukları zarafet ve şefkatle aşar, yol boyunca çok ihtiyaç duyulan destek ve anlayış sağlarlar. Bir gerileme, bir çatışma veya bir değişim süreci olsun, empatiyle öncülük eden liderler, takımlarında direnci teşvik eder ve birlik hissiyatını pekiştirirler.

İnovasyon İçin Bir Katalizör Olarak Empati: Empati sadece anlamakla ilgili değil; aynı zamanda inovasyonla ilgilidir. Takım üyeleriyle empati kuran liderler, onların bakış açılarına, ihtiyaçlarına ve arzularına benzersiz bir içgörü kazanırlar. Bu derin anlayış, liderlerin büyüme ve gelişme fırsatlarını belirlemelerine olanak tanır. Empati kültürünü besleyerek, liderler, bireylerin fikirlerini paylaşmaya ve risk almaya teşvik edildiği bir ortam oluştururlar, böylece organizasyonel inovasyon ve başarıyı sürdürürler.

Çeşitlilik ve Dahililikte Empati: Günümüzün çeşitli ve çok kültürlü işyerlerinde, empati çeşitliliği ve dahililiği teşvik etmede hayati bir rol oynar. Gerçek liderler, farklı bakış açılarının ve deneyimlerin değerini tanırlar ve her sesin duyulduğu ve saygı gördüğü ortamlar yaratmaya çalışırlar. Empatiyi benimseyerek, liderler, her türlü arka plandan gelen bireylerin benzersiz yeteneklerini ve içgörülerini katkıda bulunabileceği bir bağlılık ve kabul hissiyatı oluştururlar. Bu empatiye olan bağlılık, sadece takımları güçlendirmekle kalmaz, aynı zamanda inovasyonu teşvik eder ve organizasyonel performansı artırır.

İşyeri Dışında Empati: Son olarak, empatinin etkisi işyerinin sınırlarının çok ötesine uzanır. Gerçek liderler, müşteriler, müşteriler ve geniş toplulukla etkileşimlerinde empatinin önemini anlarlar. Empatiyle öncülük ederek, liderler, güven, sadakat ve iyi niyet inşa eder, kuruluşun itibarını artırır ve uzun vadeli ilişkileri teşvik ederler. Kurumsal sosyal sorumluluk girişimleri veya günlük etkileşimlerde iyilik yapmak olsun, empatiyi önceliklendiren liderler, olumlu değişim ve etki bırakma mirasını bırakırlar.

Özetle, empati sadece bir liderlik özelliği değil; bir yaşam tarzıdır. Empatiyi benimseyen liderler, güven ilham eder, bağlantıyı teşvik eder ve organizasyonlarında ve topluluklarında pozitif değişim sağlarlar. Modern dünyanın karmaşıklıklarını yönlendirirken, empatinin en güçlü aracımız olmaya devam ettiğini unutmayalım, daha aydınlık, daha şefkatli bir gelecek inşa etmek için.

BİR DÜŞÜNSEL YOLCULUK

Size bugün kitabını okuduğumda beni derinden etkileyen bir yazar için yazacağım. Hayattan çıkardığım önemli derslerden biridir. Japon edebiyatının zirvesi olarak kabul edilen Natsume Soseki’nin hayatı, sıradan bir yazarın ötesine geçer. Damian Flanagan’ın derinlemesine keşfiyle, geleneksel anlatıların ötesinde daha psikolojik olarak karmaşık ve dalgın bir Soseki buluruz. Soseki, çılgınlık ve umutsuzluk arasında sallanan bir adam olarak karşımıza çıkar, yazın yolculuğu, yedi perdelik bir sinematik başyapıt gibi fırtınalı bir psikodramaya dönüşür.

Soseki’nin hikayesi sinematik dünya ile iç içe geçer, Sergio Leone’nin epik “Bir Zamanlar Amerika’da” filmiyle paralellikler çizer. Leone’nin filmi sanatsal bütünlüğün bir parabolu olarak Soseki’nin yaşamı, yaratıcı özerkliğin mücadelesine bir şahit olur. Soseki’nin yolculuğu, Londra’da Thomas de Quincey’nin “Bir İngiliz Afyon Bağımlısının İtirafları” ile karşılaşmasıyla başlar. De Quincey gibi, Soseki afyonla dolu rüyalarda huzur ve ilham bulur, kendini keşif ve sanatsal bağımsızlık arayışına çıkar.

Soseki’nin edebi etosunun özü, “jiko honi” kavramında yatar, yani dünyanın bireyselleştirilmiş kavramlaştırması. Gelenek ve uyumla şekillenen bir toplumda, Soseki dışsal yönetmeliklerin önünde kişisel vizyonun önceliğini cesurca savunur. Hükümet müdahalesini ve akademik ödülleri reddeder, sanatçının sesinin egemenliğini ve bireysel okurun özerkliğini destekler.

Soseki’nin kurum baskısına ve toplumsal normlara karşı direnişi, sanatsal bütünlüğe derin bir bağlılığın sembolüdür. İlkelerini kişisel huzursuzluk bedeliyle bile sorgulamaması, onun gerçeğin ve otantikliğin peşindeki kararlılığının vurgulanmasını sağlar. Politik çalkantılar ve kültürel uyumun hüküm sürdüğü bir dünyada, Soseki özgür düşünce ve entelektüel direnişin bir işareti olarak kalır.

Ancak, Soseki’nin mirası edebi başarılarıyla sınırlı değildir. O, muhalefetin ve entelektüel özgürlüğün sembolü haline gelir, gelecek kuşakları otoriteyi sorgulamaya ve mevcut düzeni sorgulamaya teşvik eder. Onun etkisi, akademik kurumların koridorlarından, hükümet salonlarına ve tüm dünyadaki okuyucuların kalbine kadar uzanır.

Soseki’nin fırtınalı yolculuğunu düşündüğümüzde, edebiyatın sınırları aşabilen ve bireysel düşüncenin alevlerini tutuşturabilen kalıcı gücünü hatırlıyoruz. Uyumun egemen olduğu bir dünyada, Soseki’nin sesi, kendimize sadık kalmak ve geleneksel sınırların ötesinde hayal etmeye cesaret etmenin önemini hatırlatır.

Sonuçta, Soseki’nin afyon rüyaları belki de erken ölümüyle sona ermiş olabilir, ancak mirası insan hayal gücünün mağlup edilemez ruhunun bir nişanesi olarak yaşar. Bir Sergio Leone başyapıtındaki karakter gibi, Soseki’nin hikayesi hala devam ediyor, her yeni ortaya çıkan gerçeklik, onun gizemli kişiliğine derinlik ve karmaşıklık katıyor. Değişen edebiyat ve kültür manzarasında gezinirken, Soseki’nin sanatsal bütünlük ve bireysel özgürlük konusundaki kararlılığından ilham alalım.

Natsume Soseki’nin kalemi, Japon edebiyatının zirvesine ulaşan nadir bir yetenektir. Eserlerinin derinliği ve çeşitliliği, onu çağının ötesinde bir yazar yapar. Soseki’nin en tanınmış eserlerinden biri, “Kokoro” adlı romanıdır. Bu eser, modern Japon toplumunun karmaşıklığını ve insan ilişkilerindeki derin duygusal dinamikleri inceler. Ana karakterlerin içsel çatışmaları ve duygusal yalnızlıkları, Soseki’nin insan psikolojisine dair derin anlayışını gösterir.

Diğer bir önemli eseri ise “Botchan”dır. Bu roman, genç bir öğretmenin küçük bir kasabada yaşadığı deneyimleri anlatır. Soseki, karakterler arasındaki çatışmaları ve toplumun sınıfsal dinamiklerini ustalıkla işlerken, mizahi bir üslupla okuyucuyu eğlendirir.

Soseki’nin “I Am a Cat” adlı eseri, sıradan bir kedinin bakış açısından insan toplumunu gözlemleyen benzersiz bir yapıttır. Bu eser, Japon toplumunun çeşitli kesitlerini ele alırken, Soseki’nin keskin gözlem yeteneği ve mizahi dokunuşuyla dikkat çeker.

Son olarak, “Sanshirō” adlı romanı, genç bir adamın şehirden kırsal bir kasabaya taşınmasıyla yaşadığı kültürel çatışmayı anlatır. Soseki, modernleşme sürecindeki Japon toplumunun zıtlıklarını ve çatışmalarını ustalıkla ele alır, okuyucuyu karakterin iç dünyasına çeker.

Natsume Soseki’nin eserleri, sadece Japon edebiyatının değil, dünya edebiyatının da en önemli yapıtları arasında yer alır. Onun derinlikli bakış açısı ve insan doğasına dair hassasiyeti, okuyucuları daima etkilemeye devam edecektir.

Ben bu kitaplardan ilk olarak “I Am a Cat” ile tanışmıştım. Natsume Soseki’nin 1905 yılında yayımlanan “Ben Bir Kedi’yim” adlı romanı, Japon edebiyatının en önemli eserlerinden biri olarak kabul edilir. Roman, Tokyo’da yaşayan bir kedinin gözünden insanların tuhaf davranışlarını ve çelişkilerini gözlemlemesi üzerine kuruludur. Soseki, eserde insan doğasının karmaşıklığını ve toplumsal normların yarattığı baskıları incelerken, aynı zamanda bir kedinin saf ve meraklı bakış açısını kullanarak derinlemesine bir analiz sunar.

Hikaye, bir kedinin ev sahibi olan efendiye ve çevresindeki diğer insanlara olan bakış açısından anlatılır. Kedi, insanların garip alışkanlıklarını, duygusal çatışmalarını ve toplumsal normların getirdiği sınırlamaları gözlemleyerek okuyucuya derin bir iç görü sunar. Ancak kedinin bakış açısı sadece insanları değil, aynı zamanda kendi türünün davranışlarını da yansıtır, bu da okuyucuya hem insan hem de hayvan doğasının benzerliklerini ve farklılıklarını düşündürür.

“Ben Bir Kedi’yim”, Natsume Soseki’nin mizahi ve ironik üslubunu sergilerken, aynı zamanda derin düşünce ve duygusal yük taşıyan bir yapıt olarak da öne çıkar. Roman, modern Japon toplumunun karmaşıklığını ve değişimini ele alırken, insanın varoluşsal sorgulamalarına da ışık tutar.

Natsume Soseki’nin “Ben Bir Kedi’yim” adlı eseri, sadece Japon edebiyatının değil, dünya edebiyatının da önemli yapıtları arasında yer alır. Kedinin gözünden insan doğasının ve toplumsal ilişkilerin incelikli bir portresini sunan bu roman, okuyucuları hem güldürür hem de düşündürür.

Soseki’nin eseri, Japonya’da olduğu kadar uluslararası alanda da geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmıştır. Onun derinlikli bakış açısı ve mizahi üslubu, edebiyatseverleri yıllarca etkilemeye devam edecektir.

İş hayatımda özellikle yönetici olduğum dönemlerde tüm ekibimi, tüm ekip arkadaşlarımı, Soseki’nin kedisinin gözünden incelemeye özen gösterdim.

Bitcoin 101: What Problem Does Bitcoin Solve?

Murat Karamüftüoğlu

18.04.2024

Use Case 1. Peer-to-Peer Value (Money) Transfer

This is the basic problem bitcoin solves, and arguably the foremost. Peer-to-peer means there is no intermediate agent, be it a person, bank, or another kind of organization between the sender and the receiver of the transaction. Both ends of the line are free in their monetary expression; they can put their money where their mouth is, so to speak. Self-custody is the keyword here, i.e., holding one’s funds in a personal wallet that can only be spent by the holder of the wallet. This way sovereignty, that is, full control and ownership of the funds is ensured. It is important to note that bitcoin is a commodity, not a “I-owe-you” promise that involves a counterparty. There is no counterparty risk associated in transferring bitcoin between two peers.

Bitcoin is the only “open” and permissionless monetary network, all other money rails used in banking, including, SWIFT used international financial transactions, as well as point of purchase payment processing networks used in retail shopping, are all propriety, in other words, private, therefore, “closed”. 

Peer-to-peer, i.e., decentralised nature of bitcoin, makes it the only censorship and sanction resistant monetary network. Think of the freezing of bank accounts of the Canadian truckers and their supporters by the Canadian government, who were protesting Covid-19 restrictions, and you would appreciate the freedom of transacting empowered by bitcoin. Many people, companies and even nations are sanctioned for various reasons, often political,  and one would agree the vital importance of an open permissionless monetary network that protects the freedom of how one uses his/her money.

Another real life example of this use case is the US gold confiscation bill of April 5, 1933 signed by President Franklin D. Roosevelt during the Great Depression. It required all individuals and entities in the United States to turn in their gold and gold certificates to the Federal Reserve in exchange for paper currency.

This much should be enough, but one can go on to mention of the plight for financial inclusion of the “unbanked”, who are as obvious beneficiaries of a permissionless peer-to-peer monetary network which enable them to become their own personal banks. As anyone could be the target of corporate or government sanction or cancellation, everyone is a potential beneficiary of bitcoin.

Use Case 2. The Cantillon Effect


The Cantillon effect is an economic concept named after the 18th-century economist Richard Cantillon. It describes the observation that when new money is injected into an economy, prices change unevenly rather than propagating uniformly throughout the economy. This phenomenon occurs because the new money does not reach and affect all individuals and sectors equally. Instead, its effects ripple through the economy in a non-uniform manner, impacting different groups and sectors at different times and to varying degrees.


In the context of today’s economics, the Cantillon effect describes the phenomenon where those who gain access to cheap money earliest, benefit the most from its injection into the system. Companies and individuals who can borrow cheaply, often for extended periods at near-zero rates, tend to use these funds to purchase assets like stocks and real estate, thereby inflating their prices disproportionately. Conversely, those who access the money later and at higher interest rates lose out the most.


Most arguments in favour of a fixed money supply regime, such as that of bitcoin, emphasise the undesirable inflation of highly sought-after assets, such as stocks, caused by the Cantillon effect. When a company buys back its own stocks, it typically does so by borrowing money. Stock buybacks using inordinately cheap credit lead to an artificial increase in the company’s stock price, effectively boosting stock prices without necessarily improving their underlying fundamentals or profitability. It is estimated that most of the investments into big tech companies, in some cases, as much as 9 dollars in every 10, came from central bank money printing spree during the great monetary easing program started in the aftermath of the financial crisis of 2008-9.

Use Case 3. Triffin’s Dilemma

This is one of the most fascinating economic phenomena. Named after the Belgian-American economist Robert Triffin who described the phenomenon in the 1960s, it refers to the inherent conflict of interests faced by countries whose national currency serves as the global reserve currency. The conflict arises because the country serving as the global reserve currency must supply enough of its currency to international markets to meet global demand, which can lead to devaluation of the value of its currency and domestic economic instability.

There are two main ways for a currency to become an international reserve: Overseas military expenditure and importing more goods than it is exporting. This is because a country who aims to dominate money markets has to find a way of supplying its currency, in the present case, the US dollars, to other national markets by running a trade deficit with them.

The US did this first by spending cash in wars fought in Vietnam and elsewhere, and maintaining hundreds of military bases around the world. Following the Vietnam War, it shifted focus by offshoring its manufacturing sector and importing significant quantities of goods, particularly from countries like China. Military expenditures and trade activities contributed to the integration of the US dollar into global financial systems and transactions, solidifying its status as a dominant reserve currency. The offshoring of the manufacturing sector also served the interests of large corporations, who sought to save on labour costs. However, it resulted in the devastation of the US industrial base and its social fabric. Michael Hudson’s book “Super Imperialism: The Origin and Fundamentals of U.S. World Dominance” delves into the complexities of this phenomenon.

The best candidate for a new international reserve currency is bitcoin, as it is politically neutral and mathematically guaranteed to be secure, unchangeable, and uncensorable. For this reason, it is a perfect “peace” currency that eliminates the need for trust between international actors, potentially helping to mitigate militarism and conflicts.  Furthermore, neither the US nor any other country possesses the economic capacity required to serve as the world’s reserve currency any longer. Natural selection will inevitably propel bitcoin into the position of the world’s reserve currency eventually. The only positive future prospect for the Americans, and indeed everyone else, lies in the hope that bitcoin will replace the USD as the reserve currency sooner rather than later. This shift would help restore peace and prosperity to the US in the long term, contrary to the propaganda spread by bankers and the military-industrial complex.

Use Case 4. Energy Optimisation and Management

One criticism levelled against bitcoin is that it consumes too much energy. However, this assertion is baseless for several reasons. Firstly, anything that performs useful work requires energy, and bitcoin indeed fulfils a useful purpose, as outlined briefly in the use cases in this section. Bitcoin does not use excessive energy; rather, it uses precisely as much as necessary to maintain a secure, permissionless monetary network.

Moreover, an increasingly larger proportion of bitcoin’s energy consumption is sourced from renewable, underutilized, or untapped and wasted sources. This trend is not driven by a moral imperative but rather stems naturally from the competitive nature of bitcoin mining. Miners are incentivized to seek out cheap energy sources, leading them to gravitate towards renewable and underused sources as they offer a competitive advantage. Note that energy constitutes over 80% of the cost of mining operations.

Bitcoin mining is filled with ingenuity and creativity. Miners, driven by profit motives, are finding new ingenious ways of tapping into cheap off-grid energy sources, such as methane emitted by landfills and water treatment plants, and produced as a by-product of oil extraction. . Note that, methane is more polluting than that of CO₂. When crude oil is extracted and refined, gas builds up and pressurizes the processing equipment. This “flare gas” is usually directed to a facility where it can be repurposed for generating electricity to be used in bitcoin mining

Bitcoin mining operations can be quickly turned on or off, enabling them to assist in balancing the load on the power grid, which is a considerable problem. They can shut down during periods of high demand and resume operations during times of lower demand and prices. This is especially useful in balancing load from renewable sources such as wind and solar.

Use Case 5. Eliminating Boundaries and Increasing Transparency in Financial Intermediaries

Bitcoin’s removal of intermediaries has profound implications for the financial system. Traditionally, financial transactions require intermediaries like banks or payment processors to facilitate and validate transactions. These intermediaries not only add costs but also introduce complexities and vulnerabilities such as censorship, delays, and security risks. With bitcoin, transactions occur directly between users on a decentralized network. This decentralized nature ensures that transactions are peer-to-peer, transparent, and resistant to censorship or control by any single entity.

The transparency aspect needs to be emphasised. All transactions are logged in immutable bitcon ledger. All transactions have associated public keys of the senders and receivers, which provides transparency while maintaining a degree of anonymity. No other identification is used in the transactions apart from the public keys of the users. This ensures a level of privacy while also maintaining transparent accountability for the funds available in the system. This property of bitcoin not only makes it an honest accounting ledger but also reduces the likelihood of its use in illegal activities, contrary to portrayals often propagated by the media.

Many aspects of finance, including loans and credit, have the potential to become fully decentralized, automated, and transparent by adopting a decentralized base layer of money. Transparency here is also of paramount significance. Bitcoin transactions settle approximately every 10 minutes on the base asset layer. This means that settlement is final, and there is no counterparty risk because bitcoin is not an “I-owe-you” promise; it is a commodity. In the fiat money world, base layer settlements take days or weeks. This delay is often due to the need for multiple intermediaries, regulatory requirements, and batch processing. There is no way for general public to know exactly how much asset a bank or a traditional finance institution holds. Bitcoin provides a transparent and publicly verifiable ledger of transactions which removes uncertainties stemming from lack of transparency and slow settlement rates. I encourage interested readers to explore this topic further, as it is a vast and diverse subject and abundant online resources are available.

Use Case 6. The Internet of Things

There is also coming of age of the Internet of Things (IoT). In such a scenario where avatars, robots, self-driving cars, and other autonomous agents interact and transact independently, there will be a growing need for frictionless cross-border money systems tailored to their unique requirements.

IoT has seen significant development and adoption in recent years. Industries such as healthcare, manufacturing, agriculture, transportation, as well as smart city concepts, have embraced IoT enabled technologies to improve efficiency, productivity, and decision-making processes. National currencies are cumbersome to use over the borderless Internet, and physical gold cannot be transmitted digitally. Bitcoin, therefore, emerges as a natural and native currency for such purposes. This alone is enough to make bitcoin indispensable in future world economy.

The Current State of Affairs

We could say that the current state of the art has fully solved only the peer-to-peer money transfer problem, with the exception of cases when the fiat value of the transferred bitcoin is very small, leading to prohibitive network fees, and the network is congested. At various points in bitcoin’s history, we have witnessed double-digit network fees in USD. Second and third layer technologies like Lightning, Liquid, and Fedimint that dramatically reduce  transaction fees and increase the network throughput are promising solutions. However, it appears that any solution that increases the throughput depends on striking a balance between decentralization and efficiency. Increase in one leads to decrease in the other.

As many in the space rightly point out, a layered approach where bitcoin serves as the base money layer with full decentralization is fundamentally the correct approach. Layers built on top of the bitcoin network do not necessarily need to be as decentralized. However, there are still many discussion points that need to be settled for a layered architecture to fully take off.

As a summary, it can be concluded that while use case 1, which involves peer-to-peer money transfer, is fully realized for most practical purposes, use cases 2 to 6 above are realised to varying degrees. The successful realisation on these use cases depends on the future level of adoption of bitcoin, specifically, the size of the user base of the bitcoin network.

How Does Bitcoin Do The Above?

To maintain a decentralized ledger of transactions that does not depend on any central or external mechanism is a tremendous challenge. In computer science, this problem is referred to as the Byzantine Generals’ problem, alluding to the battlefield dilemma of how to organize a unexpected coordinated attack and ensure that the coordination does not require trust between the participating parties. In other words, it’s about ensuring that none of the participants can leak information to the enemy, betraying the others taking part in the operation.

In the case of a public ledger, the challenge is how to ensure that transactions between two peers are recorded in a common ledger, and that both parties agree that the transaction took place and cannot be altered once recorded in the ledger, thus solving the “double spending problem”, i.e., the risk of spending the same digital currency unit more than once. This is akin to the generals’ problem above in that no trust should be required between the participants in the system. Certainly, delving into the complete technical details of how bitcoin solves the Byzantine Generals’ dilemma would necessitate a separate paper or book. Here, we’ll provide a brief overview of some of its fundamental features.

One of the mechanisms for maintaining a trustless consensus is to require participants to invest physical resources (computing power and energy) to undertake the task of bookkeeping. In return for their work, the bookkeepers or “miners”, are rewarded with the native unit of value of the system, i.e., bitcoin. This is known as “proof-of-work”. Proof-of-work ensures that the miners have a strong incentive to remain truthful and not manipulate the ledger arbitrarily. Investing physical resources is essential for decentralization and security, as no other form of investment would provide the same level of protection against centralization and manipulation.

In proof-of-work, miners use specialised chips optimized to solve a cryptographic puzzle that demands significant computing power, energy, and technical expertise. To overtake or hack the system, a malicious actor would need access to a substantial number of physical chips and energy, resources that are not readily available to anyone at a moment’s notice, even if they had the financial means to acquire them. This is why the alternative mechanism of “proof-of-stake,” where participants lock in a substantial amount of monetary funds, is not as secure or decentralised. Financial resources can be mobilized at a moment’s notice, whereas physical chips and the energy to run them cannot. In other words, the security of a decentralized ledger cannot be guaranteed with fiat currency but relies on physical resources like computer chips and energy.

One fascinating aspect of bitcoin is that by design it does not rely on any external source of information, including, a clock to keep time. This poses one of the greatest design challenges for any computer system: how to divide work in time. In the case of a ledger like bitcoin, this means to how to divide transactions into blocks of time. It is likely for this reason that, in the latest published Satoshi emails, Satoshi seems to prefer referring to the underlying architecture as a “timechain” rather than a “blockchain.”

The way bitcoin ensures that timechains, or blocks of chronologically ordered transactions, are created at regular intervals is by adjusting the total computing power amassed by the system in relation to the cryptographic difficulty. In the context of bitcoin mining, cryptographic difficulty refers to the level of complexity involved in solving the cryptographic puzzle required to add a new block of transactions to the ledger. This difficulty is adjusted periodically by the protocol to ensure that new blocks are mined at a relatively constant rate, of every 10 minutes on average.

The difficulty level is dynamically adjusted based on the total computational power (hash rate) of the network, ensuring that blocks are neither added too quickly nor too slowly. When the total hash rate of the network increases, the cryptographic puzzle becomes more difficult, and vice versa; when it decreases, it becomes easier. In this way, bitcoin maintains a slightly variable pulse, resembling more to an organic heart than a mechanical clock. This dynamic pulse ensures the steady creation of new blocks, embodying the decentralized and organic nature of the bitcoin network, all without the need of an external clock.

What Bitcoin Is Backed With?

Bitcoin’s security and value are backed by the energy and computing power expended in its mining process, that is, by real, physical resources that contribute to the network’s decentralised nature and security.

The current (as of 6 April 2024) Bitcoin Network Hash Rate is about 640 Ehash/s, that is 640 exahashes per second. An exahash represents one quintillion (1018) hashes per second, a tremendous amount of computational work performed by mining hardware within a single second. Assuming a high-end laptop computer can do 10 million hashes/s, to match the current hash rate of the bitcoin one needs to put together 64 trillion laptops. To give an idea, it is estimated that there are around 2 billion desktop and laptop computers in the world today.

In 2023 annual energy consumption of the Bitcoin network is estimated to be 120 terawatt-hours (TWh), that is, 120 trillion watt-hours of energy over the course of a year. This is roughly equivalent to the annual energy usage of 11.27 million US households.

Ultimately, however, bitcoin’s value is in its utility, particularly, in its ability to facilitate permissionless, transparent and decentralized peer-to-peer money transfers. All of the use cases discussed above contributes to its real value, and I may have missed quite a few others. It must be said however that above all bitcoin’s value stems from its dedicated community of developers, users, and node operators that run the bitcoin protocol on their local machines.

Game-Theoretic View of Bitcoin

Bitcoin revolves around the competition for value. On an individual and corporate level, miners compete for rewards by investing in more computing power at lower energy costs, developers compete to offer new use cases and improve user experience, and investors compete to accumulate bitcoins. These competitions often constitute a zero-sum game, where one person’s loss translates to another’s gain. This is all possible as bitcoin offers real utility and real-world use cases.


At the country level, various countries have attempted to ban bitcoin mining and trading for various reasons. Some of these reasons were related to the financial situation of a given country and its foreign trade regime. Others attempted to ban bitcoin because it upset the existing financial status quo, threatening established privileges.

In almost all cases, the bans were only partially enforceable, as it takes two parties to engage in a bitcoin transaction. As long as there are individuals willing to trade, bitcoin provides a solution that no other monetary network can, making it virtually impossible to prevent a bitcoin transaction from occurring. At the international level too, the name of the game is zero-sum. Since, bitcoin provides real value to people and businesses, if one country bans it, another country takes advantage of the situation. One country’s loss becomes another’s gain, as evidenced by China’s ban on bitcoin mining in 2021. Within weeks, mining operators packed up their machines and relocated to new bitcoin-friendly jurisdictions with plentiful energy resources, and paid their fees and taxes there.

What Are The Threats?

Arguably, most of the potential existential threats have been left behind after 15 years of uninterrupted operation of the bitcoin network. No major economy has managed to completely ban it, although there have been various attempts to restrict its use through regulatory measures or by defaming it. However, both legal and media attacks so far have not caused major damage other than slowing its wider adoption. With Wall Street investment in Bitcoin via Exchange-Traded Funds (ETFs) since 2024, various other ETFs already trading around the world, and a Hong Kong ETF on the horizon, a blanket ban is practically out of the question.

There are, however, still various legislative efforts in the US and elsewhere aimed at restricting bitcoin use, including proposals for KYC-type requirements for miners and bitcoin-related software developers, a proposed 30% tax on bitcoin mining, and the possibility of a ban on private bitcoin custody, i.e., personal wallets.

More concerning is the reported cases of legal action taken against software developers for the type of software they create. This is alarming to say the least, and raises important questions about freedom of speech and expression in the digital realm. Historically, software development has often been considered analogous to speech, enjoying certain protections and freedoms from direct interference by regulatory authorities in many parts of the world. We cannot, therefore, rule out the possibility of regulatory attacks directly aiming to change or regulate the bitcoin protocol itself in the current political climate worldwide. That would be the ultimate existential threat to bitcoin.

The bitcoin phenomenon is primarily a social one, which makes it exceedingly complicated not only on technological but also cultural and political levels. Political attacks don’t just come from external sources or governments; they can also originate within the community itself.

The famous block size war of 2016 is a notable event within the bitcoin community, characterized by significant debate and conflict over proposals to change the size limit of blocks on the bitcoin blockchain. One side advocated for an increase in block size, comprising major players such as miners and exchanges. On the other side were core developers and node creators, responsible for running the bitcoin protocol and validating blocks. Initially, it appeared that the side favouring an increase in block size would prevail due to its support from most miners and exchanges. However, the seemingly weaker side of developers and tens of thousands of node operators ultimately emerged victorious, thanks to the decentralized nature of bitcoin, which empowered the defenders of the bitcoin protocol—the node operators.


The bitcoin community has moved beyond the first major civil war, but now faces another conflict, though arguably at a less than existential level. This time, the conflict centres on whether non-monetary data should be allowed to be recorded in the blockchain, considering the ongoing need to optimize the total size of the bitcoin blockchain — welcome to “Bitcoin NFTs or Ordinals”: The Bitcoin Ordinals represent a concept similar to non-fungible tokens (NFTs) that exist on Ethereum and a number of other blockchains. The Ordinals utilises satoshis, which are the smallest units of the currency to embed digital content such as artwork onto the bitcoin blockchain. Supporters view it as a meaningful application that could facilitate broader adoption, whereas detractors see it as a form of spam.

This recent incident underscores the social aspect of bitcoin. Like any social phenomenon, bitcoin is a dynamic living system shaped by the collective actions and interactions of individuals, not a lifeless machine. Consequently, both internal conflicts and external attacks are likely to persist as long as it remains alive. In my view, the detractors of the ordinals are essentially right. The primary purpose of bitcoin is to facilitate monetary transactions. Recording art or whatnot on the blockchain can, therefore,  be viewed as, at best, noise and, at worst, a form of covert sabotage.

Let me rewind from the far future to the recent past. The risk of a 51% attack, popular idea until a few years ago, has become unrealistic given the current hash power of the network. Bitcoin operate on a decentralized and distributed basis, the integrity and security of transactions rely on a majority consensus among network participants. In the 51% attack scenario, a single entity gains control of more than half of the network’s mining power. With this majority control, the attacker could potentially manipulate transactions or prevent new transactions from being confirmed while they have control, or even reverse past transactions to rewrite the history of the blockchain. However, executing a 51% attack on bitcoin is extremely difficult and would require a massive amount of computing power and resources given the current hash rate of the network discussed earlier.

Even if an attacker were to amass enough computational power to control the majority of the network’s hash rate, they would still face significant challenges. While the attacker may have majority control over the network’s computing power, they do not necessarily control the majority of the network’s nodes. Nodes are operated by various individuals and organizations, and if they recognize the attack and refuse to accept the altered chain as valid, they can collectively reject it, since a compromised ledger is a useless one, and node operators would not, in all probability, choose to let their assets become worthless. In other words, in all likelihood majority of the nodes would reject the comprised blockchain and stick with the original. This scenario is referred to as a “fork” in the blockchain, where the network splits into two separate chains, one following the attacker’s altered chain and the other sticking with the original chain. Undoubtedly, rational bitcoin investors would do the same – rejecting the comprised chain and accepting the original as true bitcoin.

The fear that quantum computers could break the cryptographic security is similarly unrealistic, as quantum computers are many years, if not decades, away from practical deployment. Furthermore, such an advancement would threaten not only bitcoin but also all civilian and military systems, including traditional banking and nuclear power plants, as well as nuclear arsenals. Undoubtedly, new cryptographic measures are being developed to counter such future risks.


The transaction throughput is another area of concern. As discussed earlier, there are solutions already in place to help scale bitcoin to hundreds of millions of daily users. However, as mentioned, these solutions may not satisfy all bitcoiners who would like to see more decentralisation on all levels. While not existential, this is an area that needs to be monitored closely.

According to most experts, one possible black swan event is the appearance of an unforeseeable bug in the core bitcoin code during its future development. While Bitcoin development is extremely cautious and conservative, and the code is open-source, being meticulously checked by hundreds of software engineers, a bug is always a possibility in any software development process. Though it is a very small probability, should such a bug occur, it is likely that it would not be irreversible. Bitcoin could even reboot itself from ground if no other solution could be found in the case of such an event.

TÜRKİYE’NİN ENERJİ GELECEĞİ İÇİN YOL HARİTASI: LİTYUM-İYON PİL ÜRETİMİ VE YENİLENEBİLİR ENERJİ STRATEJİLERİ

PİL HÜCRESİ ÜRETECEK GİGA FABRİKALARI

PİL MODÜLÜ VE PAKET DÜZENEĞİ YATIRIMLARI

PİL İÇİN MAKİNE VE TESİS ÜRETİCİLERİ

PİL GERİ DÖNÜŞÜM TESİSLERİ

PİL HÜCRESİ BİLEŞENLERİ ÜRETECEK TESİSLER

KALİTE GÜVENCESİNİ SAĞLAYACAK TESİSLER

PİL TEST MERKEZLERİ

PİL YENİLEME TESİSLERİ

YENİ NESİL PİL TEKNOLOJİLERİ ARGE MERKEZLERİ

AKÜ FUARLARI VE KONFERANSLARI

HÜCRE KİMYASI VE BİLEŞENLERİ ÜRETENLER

PİL MALZEMELERİ ÜRETİCİLERİ

Avrupa’da planlanan bu üretim tesisleri tam kapasiteye ulaştığında 1900 GWh pil üretimi yapacaklar. Bu haritalarda tek eksik farkındaysanız Türkiye’de tek bir yatırım olmadığı gibi GE gibi bir devin yenilenebilir enerji üreten fabrikasını kapatıp ülkeden çıkması bile ses getirmedi. Kimsenin konuşmadı, tartışmadı. Öylesine seyrediyorlar çok bilmişler.

 Avrupa’nın Lityum-İyon Pil Üretim Haritası: Enerji Geleceğine Yolculuk

Avrupa, enerji dönüşümüne liderlik etmek için büyük adımlar atıyor ve bu yolculukta lityum-iyon pil üretimi önemli bir rol oynuyor. Lityum-iyon piller, elektrikli araçlar, yenilenebilir enerji depolama sistemleri ve taşınabilir cihazlar gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Avrupa’nın bu alandaki yatırımları ve projeleri, bölgeyi küresel bir lityum-iyon pil üretim merkezi haline getirme hedefini desteklemektedir. Ancak, Türkiye’nin bu alandaki faaliyet eksikliği ve yenilenebilir enerji sektöründeki zorluklar, endişe vericidir. Bir de üstüne, GE gibi büyük bir firmanın Türkiye’de rüzgar kanadı üretim yapan fabrikasını kapatması , ülkenin yenilenebilir enerji ekipmanları imalat potansiyelini ve yatırım çekme kabiliyetini zedelemiştir.

Avrupa’nın Lityum-İyon Pil Üretim Haritası:

Avrupa genelinde lityum-iyon pil üretimi için birçok proje planlanmış veya uygulanmıştır. Bu projeler, farklı ülkelerde ve şehirlerde çeşitli markalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Toplam yıllık üretim kapasitesi hedefi 1900 GWh olarak belirlenmiştir. Bu, Avrupa’nın lityum-iyon pil üretimindeki ciddiyetini ve potansiyelini göstermektedir.

Almanya, Fransa, İsveç, Finlandiya ve Norveç gibi ülkeler, bu alandaki öncü konumlarını güçlendirmektedir. Büyük şehirlerde, Stuttgart, Berlin, Stockholm gibi merkezlerde üretim tesisleri planlanmış veya faaliyet göstermektedir. Ünlü markaların yanı sıra, yeni girişimler de bu alandaki büyümeyi desteklemektedir.

Türkiye’nin Durumu:

Türkiye’nin lityum-iyon pil üretimindeki eksikliği ve yenilenebilir enerji sektöründeki zorlukları, dikkat çekicidir. Birçok faktör, Türkiye’nin bu alanda geri kalmasına neden olmaktadır. Öncelikle, ülkenin sınırlı lityum cevheri rezervleri bulunmaktadır. Lityum, bu pillerin temel bileşenlerinden biridir ve üretim için kritik öneme sahiptir. Türkiye’nin bu alandaki kaynak eksikliği, yerel üretimi kısıtlamaktadır.

Ayrıca, Türkiye’nin yenilenebilir enerji ve elektrikli araçlar konusundaki yatırımları, Avrupa geneline kıyasla daha düşüktür. Bu durum, lityum-iyon pil üretimi için gerekli olan altyapı ve talebin oluşmasını engellemektedir. Politik istikrarsızlık ve ekonomik belirsizlik de, uluslararası yatırımcıların Türkiye’ye yönelik büyük ölçekli yatırımlardan kaçınmasına yol açmaktadır.. Rüzgar ve güneş enerjisinde büyük bir potansiyele sahip Türkiye bu potansiyelinden mevzuat ve yatırım izinlerindeki yavaşlık nedeniyle bütünüyle yararlanamamaktadır. Türkiye ve çevresindeki potansiyeli hedefleyerek ekipman üretimi için gelen şirketler umduklarını bulamadıklarından tesislerini kapatma aşamasına gelmişlerdir.  

Geciken ve bir türlü yapılamayan yeni YEKA (Yenilenebilir Kaynak Alanları) ihaleleri, sektörün yatırım planlamasını belirleyememesi sonucunu doğuruyor. Türkiye’nin gerek “2053 Net Sıfır” gerekse Ulusal Enerji Eylem Planı hedeflerine ulaşabilmesi için her yıl 2000 Megavat seviyesinde YEKA ihalesi açması ve yatırımcılara tahsis etmesi gerektiği konunun uzmanları tarafından dile getirilmektedir. (3)

GE’ye bağlı LM Wind Rüzgar Türbinleri Kanat Fabrikasının Türkiye Operasyonlarını Sonlandırılması:

GE gibi dünya çapında büyük bir şirkete bağlı olarak faaliyet göstermekte olan Bergama’da kurulu LM Wind Kanat imalat fabrikasının  Türkiye’deki operasyonlarını sonlandırması, ülkenin yenilenebilir enerji potansiyelini ve yatırım çekme kabiliyetini zedelemiştir.
LM Wind konuya ilişkin basına yaptığı açıklamada :  “Rüzgar sektöründe endüstri genelinde yaşanan zorluklar nedeniyle, Bergama, Türkiye’deki LM Wind Power kanat fabrikamız son birkaç yıldır hacim düşüşü yaşadı ve bu da şirketin tesisi kapatma gibi zor bir karar almasına neden oldu. Etkilenen 540 çalışanımızı desteklemeye tamamen kararlıyız ve onlara kapsamlı kıdem tazminatı ve geçiş yardımları sağlamak için elimizden gelen her eyi yapacağız.”

Bergama fabrikası, LM Wind Power‘ın 2017 yılında GE Yenilenebilir Enerji bünyesine katılmasından sonra 40 milyon euro yatırımla faaliyete geçirdiği ilk yeni kanat üretim tesisi olmuştu. Fabrika, bölgede üretim operasyonlarından teknik mühendislik, servis, yönetim ve destek hizmetlerine kadar çok çeşitli alanlarda yüzlerce yetkin teknik personele iş imkânı sağlıyordu. GE Rüzgar Enerjisi Şirketine bağlı  LM Wind Bergama tesisleri, dünyanın en büyük rüzgar türbini kanat üreticilerinden biri olan Danimarkalı LM Wind’in 15. fabrikası olarak kurulmuştu. (2)

Enerji alanında önemli bir şirketin fabrikasının kapanması  hem mevcut iş gücünü etkilemiş hem de ülkenin yenilenebilir enerji sektöründeki görünümünü olumsuz etkileyebilecektir. . Bu durum, Türkiye’nin yenilenebilir enerji ekipmanlarında dışarıya olan bağımlılığını artırabilir ve uluslararası yatırımcıların güvenini sarsabilir. Ulusal Enerji Eylem Planı’na göre her yıl en az 1500 Megavat rüzgâr enerjisi santrali devreye alması gereken Türkiye, geçen yıl bu hedefin ancak beşte birine ulaşabildi. (3)

Sonuç olarak, Avrupa’nın lityum-iyon pil üretimi alanındaki büyümesi ve Türkiye’nin bu alandaki eksikliği arasındaki uçurum, ülkenin enerji ve ekonomi alanındaki geleceğini etkileyebilir. Türkiye’nin lityum-iyon pil üretimi ve yenilenebilir enerji sektöründeki potansiyelini artırması için bir dizi stratejik adım atması gerekmektedir. 2030 Strateji Planı, bu alandaki kritik öneme sahip maddeleri içermelidir:

  1. Lityum Kaynaklarının Araştırılması ve Geliştirilmesi: Türkiye’nin lityum cevheri rezervlerini tespit etmek ve bu kaynakları ekonomik olarak kullanılabilir hale getirmek için kapsamlı bir araştırma ve geliştirme programı başlatılmalıdır. Bu, yerel lityum-iyon pil üretiminin temelini oluşturacaktır.
  2. Yenilenebilir Enerjiye Yatırımın Artırılması: Türkiye’nin yenilenebilir enerjiye olan yatırımlarını artırması gerekmektedir. Özellikle güneş enerjisi ve rüzgar enerjisi gibi temiz enerji kaynaklarına yapılan yatırımlar, lityum-iyon pil üretimi için gerekli olan yenilenebilir enerji altyapısını oluşturacaktır.
  3. Ar-Ge ve İnovasyonun Desteklenmesi: Türkiye’nin lityum-iyon pil teknolojileri ve üretim süreçleri üzerine Ar-Ge ve inovasyon çalışmalarına önem vermesi gerekmektedir. Üniversiteler, araştırma enstitüleri ve özel sektör işbirliği ile bu alanda yapılan çalışmalar desteklenmelidir.
  4. Uluslararası İşbirliği ve Ortaklıkların Kurulması: Türkiye, uluslararası arenada lityum-iyon pil üretimi ve yenilenebilir enerji konularında işbirliği yapabileceği ülkelerle stratejik ortaklıklar kurmalıdır. Ortak üretim yoluyla yapılacak girişimler  teknoloji transferi, pazar erişimi ve kaynak paylaşımı açısından önemlidir.
  5. Yasal Düzenlemelerin ve Teşviklerin Sağlanması: Türkiye’nin lityum-iyon pil üretimini teşvik etmek için uygun yasal düzenlemelerin yapılması ve teşviklerin sağlanması gerekmektedir. Vergi avantajları, Ar-Ge teşvikleri ve yerli üretimi destekleyici politikalar, sektördeki oyuncuları teşvik edecektir.
  6. Eğitim ve İnsan Kaynağının Geliştirilmesi: Türkiye, lityum-iyon pil üretimi ve yenilenebilir enerji sektöründe çalışacak nitelikli insan gücünü yetiştirmek için eğitim ve meslek edindirme programlarına önem vermeli ve bu alandaki yetenekleri desteklemelidir.

Bu maddeler, Türkiye’nin lityum-iyon pil üretimi ve yenilenebilir enerji sektöründeki potansiyelini artırması ve 2030 Strateji Planı içinde yer alması gereken kritik unsurları temsil etmektedir. Bu adımların atılmasıyla, Türkiye’nin bu stratejik sektörlerdeki rekabet gücü artacak ve sürdürülebilir enerji geleceğine daha etkin bir şekilde katkı sağlayacaktır.

Arkadaşım Ertuğrul Göktepe’nin katkısını olduğu gibi ekliyorum. Türkiye’de böyle bir yatırım olduğundan sayesinde haberim oldu.

Yazıyı okudum ab haritaları süper, eline sağlık çok beğendim Türkiye konusuna gelince borsa istanbul’a kote kontrolmatik iştiraki pomega Lityum-İyon (LiFEPO4) Pil Hücresi ve enerji depolama sistemleri yatırımını geçen yaz tamamladı, Giga diye bir fabrika açtılar, Polatlı’da, 2023 yılının ikinci yarısında 500 MWh kapasite ile faaliyete geçmiş durumda, 2024 yılında yılda 3 GWh kapasiteye ulaşmayı hedefliyor, avrupadakilerin yanında bu elbette ciddi bişey değil, ayrıca aspilsan var biliyorsunuzdur bunu, silindirik pil üretiyorlar, başka var mıydı hatırlayamadım ama 2016-2017 yıllarında biz batarya üreticilerine (mutlu, inci, yiğit vs) gittik, bu işe yatırım yapın, 10 yıl sonra bu iş inanılmaz boyutlara ulaşacak dediğimizde pek ciddiye almadılar şimdi durum ortada. bir de teşviklerle ,ilgili bir yazı var bakanlık hazırlamış ankara için onu paylaşıyorum, selamlar https://www.yatirimadestek.gov.tr/pdf/assets/upload/fizibiliteler/ankara_ili_lityum_iyon_batarya_hucresi_uretim_tesisi_on_fizibilite_raporu-2021.pdf

Bilgiler ve fotoğraflar aşağıdaki bağlantıdan alınmıştır

(2)  Enerji Günlüğü  https://www.enerjigunlugu.net/izmirdeki-ruzgar-turbini-kanat-fabrikasi-kapandi-58308h.htm

(3)  Ekonomim, 17 Nisan 2024 , SERKAN AKSÜYEK, https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/lm-wind-power-bergama-fabrikasina-neden-kilit-vurdu-turkiye-ne-kaybetti/738562

NOT : Son güncelleme arkadaşım Murat Erkilet tarafından yapılmıştır.

Bilgiler ve fotoğraflar aşağıdaki bağlantıdan alınmıştır.

NEOM: GELECEĞİN ŞEHRİ OLARAK BİR VİZYON

Suudi Arabistan’ın kuzeybatısında, Kızıldeniz’in kıyısında, görkemli bir vizyon gerçeğe dönüşüyor: NEOM. Prensin liderliğinde, bu devasa projenin hedefi, sadece bir şehir değil, insanın doğayla uyum içinde yaşayabileceği bir bölge yaratmak.

NEOM, 2030 Vizyonu’nun bir parçası olarak doğmuş bir girişimdir. Bu, Suudi Arabistan’ın petrol endüstrisine olan bağımlılığını azaltmayı ve ekonomisini çeşitlendirmeyi amaçlar. Ancak NEOM, sadece bir ekonomik dönüşüm projesi değil, aynı zamanda insan merkezli bir yaklaşımın ve sürdürülebilir bir geleceğin sembolüdür.

10,200 metrekarelik bir alanı kaplayacak olan NEOM, çeşitli şehirler, tatil köyleri ve diğer gelişmeleri içerecek şekilde planlanmıştır. “The Line”, “Oxagon”, “Trojena” ve “Sindalah” gibi projeler, NEOM’un zenginliklerini ve çeşitliliğini yansıtır. The Line, özellikle dikkat çeken bir megakent olacak; 170 kilometrelik bir doğrusal şehir olarak planlanan bu proje, geleneksel şehir yapılarını reddeder ve insanların doğayla uyum içinde yaşayabileceği bir ortam sağlamayı hedefler.

NEOM’un mimari tasarımında dünya çapında tanınmış stüdyolar görev alıyor. Zaha Hadid Architects, UNStudio, Aedas, LAVA ve Luca Dini Design gibi isimler, bu vizyonu gerçeğe dönüştürmek için çalışıyorlar. Ancak, proje sadece mimarlık değil, aynı zamanda sürdürülebilirlik, toplumsal kalkınma ve yenilikçilik alanlarında da öncü olmayı hedefler.

NEOM’un inşaatı için çok iddialı zaman çizelgeleri belirlenmiştir. 2030’a kadar büyük ölçüde tamamlanması planlanan bu proje, yüksek teknoloji ve insana odaklanmış bir yaklaşımla hayata geçirilecek.

NEOM, geleceğin şehirlerinin nasıl olabileceğine dair bir örnek teşkil ediyor. İnsanların doğayla uyum içinde yaşayabileceği, teknolojinin insanın hizmetinde olduğu ve sürdürülebilirliğin en üst düzeyde önemsendiği bir dünya için bir ilham kaynağıdır. NEOM, hayallerin gerçeğe dönüştüğü bir yerdir; burada, geleceği inşa etmek için bir araya gelen insanlar için sonsuz fırsatlar vardır.

NEOM’un büyük vizyonu, aynı zamanda büyük tartışmalara da yol açıyor. Sürdürülebilirlik, yaşanabilirlik ve insan hakları gibi üç temel endişe, projenin tartışmalı hale gelmesine neden oluyor.

Suudi Arabistan’ın insan hakları sicili, ciddi endişelere yol açıyor. Özgürlükler Derneği, ülkeye 100 üzerinden 7 verirken, Amnesty International, ülkenin insan hakları ihlallerini 10 maddelik bir liste halinde yayınladı.

NEOM’un yapılması planlanan bölge, Huwaitat kabilesinin tarihi vatanıdır ve tahminlere göre bu bölgede yaşayan 20.000 kabileyi üyeyi planlanan gelişmeye yer açmak için yerlerinden edilecektir. Abdul Rahim al-Huwaiti adlı bir üye, 2020 yılında bu tahliyeleri protesto etmek amacıyla çevrimiçi videolar yayınladıktan sonra Suudi güvenlik güçleri tarafından öldürüldü. ALQST insan hakları örgütü, NEOM sitesinden 2020 yılında zorla tahliye edilen üç kişinin ölüm cezasına çarptırıldığını rapor etti.

Amnesty International’dan Peter Frankental, NEOM üzerinde çalışan şirketlerin “ahlaki bir ikilemle” karşı karşıya olduğunu ve projedeki devam eden katılımlarını iki kez düşünmeleri gerektiğini söyledi.

NEOM’un geliştiricisi, projenin %100 yenilenebilir kaynaklarla destekleneceği yönünde birçok sürdürülebilirlik iddiasında bulundu. NEOM’un yönetici direktörü Tarek Qaddumi, “The Line’ı refah, yaşanabilirlik ve çevresel korumanın birleştirilmesi için yeni bir ölçüt belirlemek için eşsiz bir fırsat olarak görüyoruz” dedi.

Ancak, NEOM ve özellikle The Line, projenin inşasıyla ilişkilendirilen beklenen gömülü karbonla ilgili eleştirilere maruz kaldı. New South Wales Üniversitesi’nden Philip Old

field, projenin inşasıyla 1,8 milyar ton karbondioksit gibi yüksek bir gömülü karbon miktarının ortaya çıkacağını tahmin etti. Bu, “herhangi bir çevresel faydayı aşan” büyük bir karbon maliyetidir.

Dezeen’e konuşan uzmanlar, aynalı cephe kaplamalarının hayvan ve kuş yaşamı üzerindeki etkisinden de endişe duyduklarını belirttiler.

Yaşanabilirlik konusunda, Bin Salman, The Line’ın “geleneksel düz, yatay şehirleri zorlayacağını ve doğa koruma ve insan yaşanabilirliği için bir model oluşturacağını” belirtti. Ancak, uzmanlara göre, yaşanabilirlik iddiaları şehrin nasıl korunacağına bağlı olacaktır.

Princeton Üniversitesi Mimarlık Yardımcı Profesörü Marshall Brown, “Bu görüntüler, özellikle çok otoriter bir toplumda bile, zaman içinde çok zor bir şekilde korunacak bir derecede kontrolü yansıtıyor” dedi.

NEOM, sadece bir şehir inşa projesi değil, aynı zamanda birçok derin tartışmanın da odağıdır. Ancak, bu tartışmalar, projenin insan merkezli ve sürdürülebilir bir yaklaşımla şekillendirilmesine ve gelecekteki kentsel dönüşüm projeleri için dersler çıkarılmasına da yardımcı olabilir.

Son yıllarda Suudi Arabistan’ın Neom projesi, uluslararası alanda geniş çapta tartışılan bir konu haline geldi. Bu devasa projenin, Suudi hükümeti tarafından insan hakları ihlallerine ve baskıcı uygulamalara sahne olan bir ortamda inşa edilmesi, pek çok insan hakları savunucusu ve aktivisti tarafından eleştiriliyor. Ancak, proje aynı zamanda birçok uluslararası şirketin de dahil olduğu büyük ölçekli bir ekonomik işbirliği fırsatını temsil ediyor.

Neom projesinin Almanya için özellikle önemli olduğu düşünülüyor. Alman şirketlerinin projeye katılması, Alman hükümetinin de projedeki insan hakları ihlalleri konusunda sorumluluğunu arttırıyor. Alman Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock’un Körfez’e yaptığı son ziyarette dile getirdiği gibi, ekonomik işbirliği ile insan hakları ve hukukun üstünlüğü arasında bir denge sağlanmalıdır.

Neom projesinde yer alan Alman şirketlerinin, projenin insan haklarına saygılı bir şekilde yürütülmesini sağlamak için üzerlerine düşen sorumluluğu almaları gerekmektedir. Bu, projenin sadece ekonomik getirilere odaklanmaması, aynı zamanda yerel toplulukların ve çalışanların haklarını da koruması anlamına gelir. Alman hükümeti, Neom projesindeki Alman şirketlerinin insan hakları standartlarına uygun hareket etmelerini teşvik etmeli ve gerektiğinde gerekli önlemleri almalıdır.

Neom projesi, uluslararası arenada Suudi Arabistan’ın insan hakları politikalarını etkileme fırsatı sunabilir. Uluslararası toplumun, projenin insan hakları ihlallerine karşı net bir tavır alması, Suudi hükümetini projeyi insan haklarına saygılı bir şekilde yürütmeye zorlayabilir. Ancak, bu süreçte Almanya gibi projede yer alan ülkelerin de aktif bir rol oynaması ve insan haklarına saygılı bir ortamın sağlanması için çaba göstermesi önemlidir.

Sonuç olarak, Neom projesi, Almanya gibi uluslararası aktörler için önemli bir test olabilir. Ekonomik çıkarlar ile insan hakları ve hukukun üstünlüğü arasında bir denge kurulması gerekmektedir. Alman hükümeti ve şirketleri, projenin insan haklarına saygılı bir şekilde yürütülmesini sağlamak için gereken adımları atmaya hazır olmalıdır.

TELDEN ARABA

Bugün biraz çocukluğuma gitmek istedim. Akşama yine sizlere #Reliability yazmaya devam edeceğim. 2012 yılında kaleme aldığım bir yazımı olduğu gibi tekrar aktarıyorum.

Bahçeli bir evde doğdum.
Çocukluğumda bahçeli bir evde geçti.
Sokağımızdaki evlerin biri hariç hepsi bahçeli idi.
Aşağı köşedeki caminin hemen üstündeki evin kapısında apartman yazıyordu.
O bile sadece 3 katlı idi.
Tüm çocuklar sokakta oynardık.
Neler mi oynardık.
Genelde kızlı erkekli karışık oyunlarımız vardı
Kızlar büyüdüklerine karar verip aramızdan tek tek ayrılana kadar
İstop oynadık,
Yakar top oynadık
İp atladık
Ayak ipi oynardık
Taş sektirirdik.
Saklambaç ve elim sende oyunları vazgeçilmez oyunlardı.
Şimdi istop nedir der gibi baktığınızı internette arattığınızı düşünüyorum.
Çok eğlenceli idi.
Bir top yeterdi oynamak için.
Ebe olan topu havaya atar ve birinin adını söyler.
Geriye kalan herkes mümkün olduğu kadar uzağa kaçardı.
Oyunda önemli olan topu yakalayandan sizi vuramayacağı mesafeye kaçmaktı.
Yakar top ta benzer bir oyundu.
İki rakip oyuncunun arasında durur attıkları toplardan kaçmaya çalışırsınız.
Atılan topu yere düşürmeden yakalarsanız ilave bir can kazanırdınız.
Ayak ipi de gelişme çağındaki çocuklar için geliştirilmiş bir oyundu sanki.
Ayaklarınızı yerden kesen bir oyundu tıpkı ip atlama gibi.
Özellikle kızlar oynarlardı.
Ne kadar da çok oyun varmış oynadığımız.
Bir telden arabayı yazmak isterken, neler varmış neler…
Bizim cilli dediğimiz kim yerde misket kimi yerde bilya diye bilinen küre halindeki cam parçaları ile
Kafa karış ve mors oynardık.
Sokağın toprak olan bölümlerinde küçük kuyular kazıp
Cillileri sırasıyla o kuyulara sokmaya çalışırdık.
Bugün golf diye bilinen zengin aristokrat sınıfının oyununa çok benzerdi
Çok şaşırdınız değil mi?
Hangisi daha eski bilemiyorum.
Resimli romanların üzerine attığımız bozuk parada bir oyundu
Şimdi fark ediyorum biz erkeklerin kumar tutkusu çocuk yaşlarda başlamış.
Para üzerinde durmasın diye kitap kapaklarını cilalardık.
Ayakkabı cilası sürerdik evet
Güzelce parlasın ve kaygan olsun diye de kadife bir bezle saatlerce ovalardık.
Kader kısmet vardı, yine bir şans oyunu
Gofret verirdik boş yeri kazıyanlara büyük ödül mü bir paket çikolata idi.
Futbol vazgeçilmezimiz idi hepimizin.
Arka sokak ile yaptığımız maçlar unutulur gibi değil.
Sokakta oynardık evet.
Araba mı ne arabası sokağa giren sadece 2 araba vardı
Biri yeşil bir Anadol.
Diğeri de gıda toptancılığı yapan komşumuzun dükkanı pardon kamyoneti.
Kızların vazgeçilmezi evcilik ile ayak ipi idi.
Büyüdükçe el emeği oyunlarda arttı.
Kızlar evde paçavralardan yorgan içine tıkılan yünlerden bez bebekler yapmaya başladı.
Bizlerde bilyalı arabalar (tornet) ile telden arabalar.
Kimi yörelerde bilyalı arabalara  torent dendiğini yeni öğrendim.
Sormayın ben de bulamadım anlamını
Biz bilyalı derdik.
Tahta bir sandık altına dört bilya takarsın.
Salarsın kendini sokağın üstünden aşağıya doğru.
Kırılır yeniden yaparsın.
Bir süre sonra kontrol etmek istersin aşağıya doğru inerken.
Öne taktığın bilyaların olduğu parçayı hareketli yaparsın
O parçanın iki ucuna da ip bağlayıp kontrol etmeye çalışırsın.
Yine de kolayca parçalanır.
Nasıl dayansın ki.
Haftada 2 tane parçalardık.
Birden sokaktaki tüm çocuklara bisiklet alındı.
Bana kocaman bir üç tekerlekli bisiklet.
Sonra da bilyalı yasağı geldi ailelerden.
Bilyalı ile kayarken çıkardığı ses şimdi düşünüyorum da çok dayanılır gibi değildi.
Bilyalı modasını birden tel arabaya kaptırdı.
En sevdiğim işti tel araba yapmak.
Şimdi diyorum keşke bunları fotoğraflar ile ölümsüzleştirseymişim.
O gün belli idi benim kaportacı olacağım.
17 farklı telden arabam vardı.
Bazılarında vites bile yapmıştım işe yaramasa da görüntü olarak
Popüler modellerin hepsinden vardı.
Kamyon, otobüs bile
Nedense en çok Devrim arabasına benzetmeye çalıştığımı severdim.
Ne Mercedes ne de BMW
Her gün Devrim ile oynardım.
Arabalarımızı gezdirirdik.
Süslerdik
Bende adını Devrim koymuştum.
Devrimin kapıları açılır kapanırdı.
Bir kalem pile bağlı iki ampul ile ön farları bile vardı.
Pek havalı idi.
Geriye kalan her şeyi telden bu arabanın
….
 5/01/2012

BURSA İLE GURUR DUYUYORUM

Doğup, büyüdüğüm şehir ile gurur duyuyorum.

Bursa Çimento bir çok anlamda öncü olmuştur.

Karoseri sanayisi ile de yön vermiştir tüm ülkeye. Bu konu ile ilgili olarak KOCA USTA yazımda sizlere bahsettim. https://okandinc.com/2023/05/21/koca-usta/

Daha sonra bu işi de başka şehirlere kaptırdı.

Mudanya Mütarekesi genç Türkiye Cumhuriyeti için çok önemli bir kazanımdır.

Bu organize sanayi bölgesinin kurulumu dedem Hüseyin Hiçdurmaz’ ın büyük çabası ile gerçekleşmiştir.

Bisiklet tutkunu arkadaşım Ali Beytekin’ in kulakları çınlasın.

Lise yıllarımda çok aradım dolaştım dağ bayır. Sadece 2 tanesini buldum diye hatırlıyorum o keşiş kiliselerinden.

Ben Bursa’ya gittiğim de cantık (Tatar pidesi) ve pideli köfte yemeği tercih ederim.

Bursa Erkek Lisesi mezunu olarak gurur duymamak mümkün değil.

TOFAŞ Spor Kulübünün bendeki yeri farklıdır. Sadece güreşte değil Bursa için birçok amatör branşta gençlere destek olmuştur. Tofaş Yıldız Basketbol takımında oynamış olmak benim için bir gurur kaynağıdır. TOFAŞ kulübü aynı zamanda Bursa Erkek Lisesi’nin basketbol sponsorluğunu yapmıştır. Bursa Erkek Lisesi Basketbol Takımı da Dünya beşincisi olma başarısı göstermiştir. Buradan tümbunların gerçekleşmesi için yoğun emek harcayan TOFAŞ Spor Kulübü Kurucu Başkanı Yalçın İpbüken hocama Bursa gençleri adına teşekkür ediyorum.

Muazzez İlmiye Çığ, Zeki Müren, İlhan İrem Bursa doğumlu ünlülerin arasındadır. Daha adını buraya sığdıramadığım bir çoğu gibi.

Sevgi ve saygılarımla

IŞIK, HİKARİ OE İLE AYRI BİR ANLAM KAZANDI.

1963’te ciddi bir beyin fıtığı ile dünyaya geldi, Nobel Edebiyat ödüllü Japon romancı Kenzaburo Oe’nin oğlu besteci Hikari Oe. Kenzaburo ve eşi bu ilk çocuklarına “IŞIK” anlamına gelen “Hikari” adını verdiler. Engelli bir çocuk olarak doğmuştu. Engeli oldukça büyüktü. Nesnel ve fiziksel olarak küçük görünen engel tıbbi olarak çok büyüktü. Geçirdiği büyük bir ameliyat sonucunda hayata tutundu.

Nefes alıp vermesinin dışında oyuncak bir bebekten hiçbir farkı yoktu. Tamamen hareketsiz ve sessizdi. Ne konuşuyor ne de herhangi bir tepki veriyordu. Göz kapaklarını dahi kırpmadan boş boş bakıyordu. Doktorlar defalarca ailesine ötenazi önerdiler. O günlerde savaş sonrası Japonya’sında engelli algısı daha çok ekonomik bir yük olarak görülüyordu. Yıllar hızla ilerliyor ama Hikari bedensel olarak büyüdüğü hıza bir türlü yetişemiyordu. 6 yaşına kadar bu durum sürdü.

Kenzaburo San ilk defam 1964 yılında yazdığı kitabında bahsetti oğlundan. Ama hiçbir zaman doğrudan bir anlatım ve tanımla değildi bu. “Kojinteki na Taiken” (Kişisel Deneyim) isimli bu eseri birçok eleştirmen tarafından en önemli eserlerinden biri olarak kabul edilir. Kitaptaki bahsettiği ana karakter kendisidir aslında. Çocuğunun doğuşu ile birlikte yaşadığı hayal kırıklığını, yok olup giden beklentilerini, içsel kargaşa ve kavgalarını anlatmaktadır. Baba olmanın sorumluluğu ile kişisel özgürlük ve hayallerinin çatışmasını edebi bir dil ile ortaya koymuştur. Bu kitabı ilk okuduğum da Japonların ikinci dünya savaşından sonra aslında savaşı kaybetmediklerini mücadele etmeyi öğrendiklerini daha iyi anlamıştım.

Toplumun beklentileri ile kendi arzuları arasında kalan yazar, bireysel özgürlük, ahlaki sorumluluk, toplumsal normlar ve bireysel kimlik gibi temaları derinlemesine işler. Aslında Hikari’nin doğuşu yazar için bu romanı yazma motivasyonu olmuştur. Özellikle doktorlardan ve toplumdan gelen ötenazi baskısı altında bu roman bir şaheser olmasının yanında yazarın kurtuluşu nasıl keşfettiğinin yansımasıdır. Mücadele ve vazgeçmemenin en önemli kişisel deneyim olduğunu bana öğretmiştir. Yazarın edebi üslubunu ve derinlikli karakter analizlerini sergilediği bir roman olarak dikkat çeker. Ayrıca, Japonya’da savaş sonrası toplumsal ve ahlaki değişimlere odaklanmasıyla da önemli bir eserdir.

1967 yılına geldiğinde 4 yaşına basan Hikari hala tepkisiz ve hareketsizdir. Doktorlar bu sefer de Hikari için “Otizm” teşhisi koymuşlardır. Yazar, “Man’en gannen no futtoboru” İngilizce’ye “The Silent Cry” olarak çevrilen sessiz ağlayış isimli kitabını yazar. Gözyaşı kanalları dahi kuru olan Hikari, canı yansa dahi ağlayamamakta ve tepkisiz kalmaktadır. Yazar bu olaydan esinlenerek, Japonya’nın savaş sonrası dönemine odaklanır ve toplumsal değişimlerin yanı sıra aile, kimlik ve bireysel sorunlar gibi temaları ele alır. Bu romanda da ana karakter yine kendisi ve oğlu Hikari’dir. Batının etkisinde kalan Japonya’da toplumsal olarak da büyük değişim ve dönüşümler yaşanmaktadır. Geçmişin tarım ve balıkçılık toplumu olan Japonya gittikçe sanayi toplumuna dönüşmektedir. Bu kitabı okurken özellikle TOYOTA ile yaşanan sanayileşme daha net anlaşılır hale geliyor. Yazar bu romanında yine, derinlikli karakter analizleriyle birlikte, toplumsal ve tarihsel bağlamları ele aldığı bir roman olarak önemli bir yer tutar. Savaş sonrası Japonya’nın karmaşık durumunu ve bireylerin bu durumla nasıl başa çıktığını anlamak için kişisel ve toplumsal perspektifleri bir araya getirir. Roman, insan doğasının karmaşıklığını, aile ilişkilerinin karmaşasını ve toplumsal değişimin getirdiği sorunları vurgular.

2000 yılında yazdığı “The Changeling” kitabında ise Hikari’nin 1963 te doğumundan o güne kadar olan kendi verdiği mücadeleyi yazmıştır. Beni en çok etkileyen kitabını ise 1983 yılında yazmıştır. “Uyanın Ey Yeni Çağın Gençleri.” bir otobiyografidir. Bu kitabı yazarken özellikle “William Brake” ‘in şiirlerinden etkilenmiştir. Belki de en çok etkilendiği mısralar şunlardır;

Ben siyahtan, o beyaz buluttan özgürken,
Ve Tanrı’nın çadırının çevresinde kuzular gibi sevinirken:
Dayanana kadar onu sıcaktan gölgeleyeceğim,
Sevinçle babalarımızın dizine yaslansın.
Sonra durup gümüş saçlarını okşayacağım,
Ve onun gibi olacağım ve o zaman beni sevecek

Japonya’da “aile değerleri”, çoğu insan için tasavvur bile edilemeyecek kadar sorgusuz sualsiz hakimdir. Japonya’da, bu tür adetler ve tutumlar, Konfüçyüsçü hiyerarşi ve sadakat ilkelerinden türetilmiştir ve bunları, her şeyin verimlilikle ilgisi ve çok az merhametle ilgisi olarak nitelendirmek kolaya kaçmak olacaktır. Aslında Japon toplumu acımasız olmaktan çok uzak ama merhametli ve grubu koruyan bir yapıya sahiptir.

Lindsley Cameron kitabında, ” 1968’de Oe, “Baba, Nereye Gidiyorsun?” dilsiz ve bedensel engelli bir çocuğun babasının, oğluna yokuş aşağı koşmayı, yokuş aşağı koşarak nasıl öğrettiği, oğlu eylemi taklit edene kadar oğlunun adını defalarca çağırdığı. Ve 1969’da, çarpıcı, ürkütücü derecede yoğun kısa romanı “Bize Deliliğimizi Aşmayı Öğretin”de, bir babanın gelişimsel engelli oğluyla olan başka bir ilişkisini anlatır. Bu, gerçekten ürkütücü yoğunlukta bir ilişkidir; bunda neredeyse erotik bir şey var. Bu baba, çocuğa kendisiyle söylenen kelimeleri tekrarlamayı öğretmeyi başarmıştır, ancak çocuğun sesleri anlayıp anlamadığı hiçbir zaman net değildir. Baba, oğluyla özdeşleşir, oğlunun acısını fiziksel olarak yaşar ve onu yorumlayabilecek ya da başkalarına açıklayabilecek tek kişinin kendisi olduğuna inanır.” diyor.

1969 yılında ilk kez konuşan Hikari, bugün 59 yaşında ve sadece 12 yaşındaki bir çocuğun zekasına sahip.

  1. “Hikari no Koe” (Işık Sesi): Hikari Oe’nin müzikal eserlerinden biridir. Piyano ve diğer enstrümanlarla icra edilen bu eser, duygusal ve zarif bir atmosfer yaratır.
  2. “Hikari no Orfe” (Işık Orfe): Bu eser, Hikari Oe’nin orkestra için bestelediği bir yapıttır. Eserde, klasik müzik tarzının yanı sıra çağdaş unsurlar da bulunur.
  3. “Hikari no Naka ni” (Işık İçinde): Bu şarkı, Hikari Oe’nin sözleri ve bestesiyle birlikte yorumladığı bir parçadır. Şarkıda, umut, sevgi ve yaşamın anlamı gibi temalar işlenir.
https://youtu.be/l4e3pI8k6zY

HERKES GİTTİ

Hikaye Orta Doğu Teknik Üniversitesini kazandığım sene başladı. Her yeni başlangıç gibi çok özel ve bir o kadar güzeldi. Yeni arkadaşlıklar kuruyordum. Rengarenk insanlarla tanışıyordum. Hemen ters algılamayın ten rengi olarak değil tabii ki, sosyal yaşam tarzı olarak çok renkli insanlardı bunlar.

8. yurtta liseyi beraber okuduğum arkadaşım ile aynı odaya denk gelmiştik. Daha 2. ayın sonunda kapısını açıp sohbet etmediğim oda kalmamıştı. İlk kaybı İran asıllı bir arkadaştan yaşadık. Lise ve üniversiteyi Amerika’da okumuştu. Üniversitenin son döneminde ailesini görmek için İran’a dönüyor ve mahsur kalıyordu. O İran’a girdikten 2 hafta sonra mollalar şahı devirip yönetimi ele geçirmişler. O günden sonra ABD’ye gidememiş. Sırf vize alabilmek adına ODTÜ ye kayıt yaptırmıştı. Hazırlıkta yan sınıftaydı. En az onun kadar çabaladık, ona destek olduk. Türkiye’deki ABD Büyükelçiliğinden 3 kere vize talebi geri döndü. Sırasıyla yakın komşu ülkeleri denemeye başladık. Önce yolumuz Atina’ya düştü. Oradan vize talebi de kabul edilmedi. Sonra Bulgaristan Sofya. Yine kabul edilmedi. Pes etmiyordu. En sonunda Romanya üzerinden kabul aldı. Fakat artık tüm parası tükenmişti. Ailesi de gitmesin diye para göndermiyordu. Kendi aramızda para topladık. Yetmemişti. O günlerde tanıştığımız bir doktor bu hikayeyi duyunca yardım etmeye karar verdi. Uçak biletinin o aldı. Bizim topladıklarımızda başlangıç harçlığı olarak arkadaşa destek oldu. İlk giden oydu. İlk kayıp.

Samimi olduğum sohbetini sevdiğim, görüşlerine değer verdiğim birkaç arkadaşımdan biriydi. Sanırım hikayesi ilginç olan insanları mıknatıs gibi çekiyordum kendime. Bunlardan biri de Zafer’di. Öğretmen Lisesinde yatılı okumuş ama bitirememiş sonrasında evine yakın bir lisede edebiyat bölümünden mezun olmuştu. Neredeyse hiç matematik görmemiş olmasına rağmen kazandığı bölüm ODTÜ Matematik olmuştu. Daha hazırlıkta hedefi belliydi. 1. sınıfta tüm derslerden yüksek puan alıp şeref listesine girecek ve Boğaziçi üniversitesine yatay geçiş yapacaktı. Gerçekten de dediğini yaptı. Lisede doğru düzgün Matematik görmemiş bu genç ODTÜ Matematik 1. sınıfta 4 üzerinden 3,6 bir ortalama tutturarak yüksek şeref öğrenci listesine girip yatay geçiş yaptı. O’da gitmişti…

Zafer’in yurttaki odasında Elazığ’ lı bir arkadaş vardı. Müthiş akıcı İngilizce konuşurdu. Mühendislik Fakültesi 3. sınıf öğrencisi idi. Bir sonra ki sene mezun olacaktı. O yaz Bodrum’da bir otelde çalışırken Hollanda’ lı bir kadın ile tanışmıştı. Kadın hemen her gün telefon ediyordu. Sonunda ikna etti arkadaşı. Okulu ve o dönemi yarıda bırakıp gitti…

Hazırlıkta tanıştığım Egeli bir arkadaşım vardı. Aynı bölümde okuyorduk. 1. sınıfın ilk dönemi bitmek üzereydi, meşhur devrim stadının önünde karşılaştık. Çok heyecanlıydı. Heyecanı ve mutluluğu gözlerinden okunuyordu. Daha ben sormadan anlatmaya başladı. Okan ben gidiyorum diyerek cümleye başladı. Avusturya ‘lı bir kız arkadaşı vardı. Kız Türkiye’ye gelmişti arkadaşı almaya. Avusturya’da yeni bir hayata başlamaya gitti.

Benim için bardağı taşıran son damla Sedat Celesun’ un Okan ben İsviçre’ye gidiyorum Zurih’te okuyacağım demesi oldu. Hemen ertesi günde Alptekin’in Almanya’ya okumaya gidiyorum demesi tuz biber ekmişti. O gün karar verdim şu Avrupa’yı görecektim. Portekiz’de bir mektup arkadaşım vardı. Düzenli olarak her hafta yazışırdık. Onun yanına gitmeye karar verdim. Pasaport çıkarttım. Tabii o zamanlar daha vize keşfedilmemişti. Avrupa’ya giden arkadaşlardan destek alarak İstanbul – Lisbon arası nefis bir seyahat rotası belirledim. Gidiş ayrı dönüş ayrı rota olacaktı. Gidiş 2 hafta, dönüş neredeyse 3 hafta sürüyordu. Tüm seyahat masrafları için biriktirdiğim parayı kullanacaktım. Evet okurken para biriktiriyordum. İzin vermezler diye eve söylemedim.

Tüm hazırlıklarım tamamdı. 1. sınıf bittiğinde eve döndüm. Gideceğim günü iple çekiyordum. Herkese Bodrum da bir otelin resepsiyonunda yazın çalışacağımı söylüyordum. O gün gelip çatmıştı. Uyandım, kalktım yatağımdan. O da ne odamın kapısı kitli. Dışarı çıkamıyorum. Annem beni odaya kilitlemişti. Sabah ben uyurken odama girmiş ve hazırladığım çantayı, pasaportu bulmuş. Hemen anlamış Bodrum’a değil başka bir yere gittiğimi. O gün evden çıkmama izin vermedi. Benim tüm seyahat planım suya düştü. Tabii asıl büyük ceza ertesi günü babamdan geldi. Çok ciddi bir yüz ifadesi ile yarın sabah erkenden dükkana gel dedi. Dükkan dediği, TEZİŞ Karoser Atölyesi. Gittim. Yine aynı ciddiyet ile bir tornavida, yan keski ve çekiç uzattı. Soy bu otobüsü dedi. Çalışanlara da dönüp kimse yardım etmeyecek, Okan tek başına yapacak dedi.

İkiletmedim. Çürümüş, pas içindeki otobüsü soymaya başladım. Sabah saat 7 başladığım saatti. Gece 23 sıralarında bitirmiştim işimi. Dükkanı kapatıp eve gittim. Duşa girdiğimde yaklaşık 20 dakika boyunca üzerimden sadece kahverengi su aktı. Herkes gitmişti ben de hırsımı paslı otobüsten çıkarttım. Ertesi gün herkes şaşkın şaşkın sadece profilleri kalmış kasaya bakıyordu. 3 Kişinin iki günde yapacağı işi ben tek başıma bir günde yapmıştım. Bu vesile ile hem annemi hem de babamı rahmetle anıyorum.

Sevgiyle kalın.

KOCA USTA

Bu yazımda size dedemin, yani “Koca Usta” nın, Hüseyin Hiçdurmaz’ın hikayesini anlatacağım. Hikaye Elazığ’ın Hanköy’ün de başlıyor. 1928 yılından sonra adı Hankendi olarak değiştiriliyor. Yeni nesil Hankendi olarak bilir. Hanköy’de doğup, çocukluğunu burada yaşıyor. Askerlik zamanı geldiğinde askerliğini Bursa Orhangazi’de yapıyor. Bursa’yı o kadar çok seviyor ki tüm ailesini Bursa’ya yerleşmeye ikna ediyor.

Orhangazi’de askerlik yaparken şehrin en zengin ailesinin kızına gönlünü kaptırıyor. Daha o zamanlar kendi ailesi Elazığ’da olduğu için komutanı istiyor anneannemi ailesinden. Ulviye ve Hüseyin evlenip Bursa’ya yerleşiyorlar. Dedemin ailesi de o zamanlar köy olan Soğanlı’ya yerleşip tarım ile uğraşmaya başlıyorlar. Dedem ben çiftçi olmayacağım, otobüs yapacağım diyor. Bursa’nın ilk karoser atölyesini açıyor. Eski Uludağ Gazoz fabrikasının hemen altına. Bugün şehrin merkezi sayılan yer o zaman sanayi mekanı. Rahmetli Nuri Erbak’ın Uludağ gazoz fabrikası, yanında Teziş Karoser, hemen altlarında Kuranoğlu ailesinin Burselkur ve Dörtellerin işyeri. Arkası ve önü yaşam mahalli. Hatta arkada ki mahallede rahmetli Zeki Müren doğup büyümüş. Dedem söylerdi sık sık dükkana gelir diye. O zaman çocuklara çok özen ve sevgi gösterilirdi. Hatırlıyorum, koştura koştura Nuri amcanın ofisine dalıp canım gazoz çekti dediğimi. Bir kere bile kızmazdı mahalle çocuklarına. Tam tersi çok sever ve el üstünde tutardı.

1944 yılı sonlarında açıyor Teziş Karoser atölyesini.1946-47 yıllları arası çok zorlu geçiyor, koca usta için. 1946 yıllının ortalarında sadece Demokrat Parti tabelasını açtıkları için, iki abisi ve babası o dönemin hükümeti tarafından tutuklanıyorlar. 10 ay kadar da tutuklu kalıyorlar. Bu dönemdedahi üretmekten vazgeçmiyor. Hergün gün ışımadan Kızyakup mahallesindeki evinden çıkıp Soğanlı’daki tarlalara kadar yürüyor ve tarla işleri ile ilgilenip yeniden atölyesine dönüp otobüs yapıyor. Bu 10 ay böyle sürüyor. Ne dükkanını bırakıyor ne de abilerinin, babasının ekmek tekneleri tarlalarını. Yine de kimse off dediğini duymuyor.

1955 senesi Bursa ve otomotiv sanayi için hareketlenmenin başladığı yıl oluyor. O zaman ki sanat okulunda 3 teknik öğretmen ilk otomotiv yan sanayii firması olan SKT’yi kuruyorlar. Süleyman Beltan, Kemal Coşkunöz ve Talat Diniz. Rahmetli Talat amca hep söylerdi; “Bizi bu şirketi kurmaya hep deden teşvik etti.” diye. 1960 Askeri darbesi ile beraber, hem Bursa’nın hem de karoseri işinin çehresi değişmeye başlıyor. 1960 yılından itibaren Vehbi Koç ve ortağı Bernar Nahum’um dünyada kapısını çalmadıkları otomotiv üreticisi kalmıyor. Vehbi Koç’u bu yola sokan Bernar Naum’un otomotiv aşkıdır. Bu süreçte özellikle Koç ve Nahumûn gönlünde Volkswagen ile ortaklık yatmaktadır. Bunun için tüm şartları zorlarlar. Defalarca gideler görüşürler, Türkiye’ye davet edip ikna etmeye çalışırlar. Sene 1966 yılını gösterdiğin de Hüseyin Hiçdurmaz ve Ali Sütçü önderliğinde Bursa’da KARSAN firması kurulur. Kuruluş esnasında sadece Karoserciler katılmıştır firmaya. En büyük iki hissedar dedem ve Ali amca idi. 200 ün üzerinde küçük ortağı olan Karsan’ın yüzde 36 sı ikisinindi. Büyük emek ve para koymuşlardı ortaya. Talat amca biz bile o zamanlar bu oluşuma bu kadar inanmamıştık taa o güne kadar derdi. VolksWagen firma yetkilileri Türkiye’den gelen tüm yatırımcılara olumsuz yanıt veriyordu. O dönem de OYAK grubu VOLVO ile neredeyse anlaşmak üzereydiler. Ama bir neden ile son anda iptal oldu anlaşma ve RENAULT ile anlaşıldı.

Koç Grubu yanına devleti de alarak FIAT ile birlikte TOFAŞ’ı kurdu 1968 senesinde.1969 senesinde de OYAK RENAULT. Her ikisi de yer olarak Bursa’yı seçmişti. Biri Koca Usta sayesinde Türkiye^deki ilk organize sanayi bölgesi olma ünvanını taşıyan Bursa Organize Sanayi Bölgesinde diğeri de Yalova yolu üzerinde.

Fakat o gün 1967 senesindeki o gün çok önemliydi. O gün ile ilgili ilk bilgileri Talat amcadan dinlemiştim, sonra Ali amcadan ve oraya toplanan bir çok kişiden. Orası mı? Hüseyin Hiçdurmaz’ın hayalini gerçekleştirdiği TEZİŞ Karoser Atölyesi. Almanya’nın Türkiye Büyükelçisi ve VolksWagen’in o günkü başkanı birlikte ziyarete geliyorlar. Atölyenin önü ana baba günü gibi. Dedemin ofisinde görüşüyorlar. Ellerinde bir yığın dosya ile. O anın iki tanığı, Talat Diniz ve Ali Sütçü. Volkswagen firması Türkiye’de yatırım için tüm araştırmaları yaptıklarını, Koç ve Oyak grubu ile yapılan görüşmeleri de anlatarak konuyu açıyorlar. Sonunda bu yatırım için hazır olduklarını ama tek bir şartlarının olduğunu belirtiyorlar. O şart, Türk ortak olarak Hüseyin Hiçdurmaz’ın olmasını istediklerini belirtiyorlar.

Dedem oradaki herkes şaşkın bakışları arasında tekliften çok onur duyduğunu ama teklifi kabul edemeyeceğini söylüyor. “Sizler çok büyük firmasınız, firmayı bana kurdurup sonra beni oyun dışı bırakırsınız.” diyor. Ne deseler, ne söyleseler kabul etmiyor. Almanlar oradan oldukça üzgün ayrılıyorlar. Talat ve Ali amcadan dinlediğim bu anıyı yıllar sonra birgün dedem de anlattı. Ben üniversiteyi bitirip Bursa’ya döndüğümün haftasına. Senin böyle olacağını tahmin etseydim o gün kabul ederdim bu teklifi diyerek. 10 yaşında kaynak yapmayı onun atölyesinde rahmetli babamdan öğrendim. 12 yaşında torna ve frezede kendime bilyalı kaykay yapmıştım. Kaynak konusunda babamdan daha usta birini hiç görmedim. Bugün hepsini rahmetle anıyorum.

Bu arada küçük bir bilgi OYAK RENAULT fabrikasının ilk Genel Müdürü, fabrikanın temeli atılıp ofisler yapılana kadar 1 yıllık süreçte ofis olarak dedemin TEZİŞ Karoser Atölyesini kullanıyor. Dedem ilginç bir insandı; Bursa Belediye Otobüs İşletmesini kuran, Uludağ Üniversitesi Görükle kampüsünü üniversiteye kazandıran ileri görüşlü bir insandı.

Sevgiyle kalın. Bu hafta da benden bu kadar.

Referanslar

Bizim Kalabalığımız!

Bin yıldır tartışılıyor kalabalığın bilgeliği. Bu yazımı seçimlerde oy kullandıktan hemen sonra yazdım ama özellikle yayınlanmasını Pazartesi gününe ayarlıyorum. Yarın herkes birbirini suçlayacak biliyorum. Özellikle de ; “Celladına aşık olmuşsa bir millet, ister çan ister ezan dinlet. İtiraz etmiyorsa sürü gibi illet, müstahaktır ona her türlü zillet” paylaşımı tüm sosyal medyada çığ gibi büyüyecek.

1900 lü yılların başında ortaya atılan bir teoridir, “Kalabalığın Bilgeliği”. İlk matematiksel dökümü ve analizi 1906 yılında Francis Galton tarafından yapılır. Galton bir hayvan panayırında yapılan eğlenceli bir yarışmayı izler. Yarışma meydanın ortasına konan öküzün ağırlığını tahmin üzerinedir. Yaklaşık 800 kişi katılır yarışmaya. Kasabından hayvan yetiştiricisine, çiftçisinden, terzisine çok farklı insanlar vardır. Hepsi bir tahminde bulunur. En yakın tahmin edene verilecektir, öküz. Yarışma sonucunda öküz tartılır, 543 kg çıkmıştır. 800 kişinin ortalaması ise 542 kilogramdır. Hiç kimse ortalama kadar yaklaşamamıştır sonuca. Yıllardır bu çeşitli testler ile tekrarlanmıştır. Temeli Aristotales’ in “Kolektif yargı teorisine” kadar dayanır.

Bugün seçimlerde yüzde 90 katılım olmasına rağmen yarın çıkacak sonuçlar bizi şaşırtacak. Bu kadar yüksek enflasyona, başarısız ekonomik yönetime, liyakatsız kadrolaşmaya rağmen ortaya çıkacak ortalama üzerine yorumlar yaparken bulabiliriz kendimizi.

Oysa burada birkaç kritik nokta vardır;

  1. Topluluğu oluşturan bireylerin çeşitliliği.
  2. Topluluğun birbirinin farklılıklarını kabullenip anlayış göstermesi
  3. Bireysel görüşlerin bağımsızlığı ve özgürlüğü.
  4. Bireyleri fikir yürütüp toplumsal kararlar içine katkıda bulunabilmesi.
  5. Tek bir kişinin yada grubun toplum üzerinde baskı oluşturmaması.

İşte tam da bu noktalarda bizde toplumsal bilgelik sapma gösteriyor. Alevi – Sünni farklılığı seçimde ortak düşünce algısını karartıyor. Bu durumu çok iyi bilenler tarafından sayısal üstünlük dışarıdan ülkeye Sünni ithal etme yolunu seçtiler. Etnik köken çeşitliliğini terse çevirip dini köken çoğunluğu yarattılar. Tıpkı Osmanlı’da Yavuz Sultan Selim tarafından yapıldığı gibi.

Ortak akıl, ortalama her durumda belirleyici olamayabiliyor. Örneğin 1999 yılında Usta Kasparov, tüm dünyadan 55.000 katılımcıya karşı satranç oynamış ve 62. hamlede kazanmıştır. Bu tekil örnek bizi yanıltmamalıdır.

Muhakeme yeteneği zayıf olan bir grup insan arasındaki fikir birliği her zaman ortalamanın gerçeklerden ve doğrudan uzaklaşmasına neden olur. O yüzden eğitim önemlidir, din sömürüsü ve kırbacı önemlidir. Kalabalığın içindekileri biçimlendirirseniz, onları vasıfsız birer birey haline getirirseniz vasıfsız liderlerin seçilme şansını arttırırsınız. Kalabalığın içinde kimlerin olduğu önem kazanır.

Sevgiyle kalın

KEÇİ GİBİ İNATÇI (TPS 3)

Abdal Üretim Sistemi yazı dizimize 3. bölüm ile devam ediyorum. Bu bölümde özellikle konumuz inovasyon, iş geliştirme ve KAIZEN olacak. Tabii bunların keçiler ve inatları ile bağlantısı. Tabii ki önce inovasyonun tanımını yapalım.

İnovasyon yeni sorunları çözme veya bilinen sorunlara yeni çözüm yolları bulma yeteneğidir. İnovasyon iş geliştirme için çok önemli ve gereklidir. Bütünsel TPS’in ilk 3 maddesini gerçekleştirmek için olmazsa olmazıdır!

5S ve çalışma alanı organizasyonu işin temelidir. Bizi tüm sarsıntılardan, fırtınalardan, doğal afetlerden korur. Hala keçi ile bağ kuramadınız değil mi? Ne geçiyor aklınızdan gerçekten merak ettim. Şuan aklınızdan geçeni yoruma yazarsanız çok memnun olurum.

•Görüldüğü gibi 5 adımdan oluşmaktadır.

•Çalışma sahasının etkinleştirilmesi ve korunmasında, israfın azaltılması hatta önlenmesinde, son derece basit ve bütün yalınlaştırma ile yeniden yapılandırma çalışmalarının temelinde yer alan bir yöntemdir.

•Hedef çalıştığımız ortamın daha düzenli olmasını yaptığımız işin daha verimli olmasını ve devamlılığını sağlamaktır.

5S konusunu daha uzun uzun işleyeceğiz. Biz gelin keçi konumuza geri dönelim. Çoğunuzu bildiği gibi keçiler problem çözme yetenekleri ile ün kazanmamışlardır. Evet ünleri inatçılıktır. Kargalar ve şempanzeler ise daha zeki hayvanlar olarak bilinirler. Kargaların cevizleri kırmak için yüksekten attıklarını, kinci olduklarını biliriz. Aslında tüm canlılar benzer davranışları sergiler. Tüm canlı türlerinin kendi sosyal grupları vardır. Bu sosyal gruplarda yaratıcılık ortada toplandıkça azalmaya başlar. Sınırlarda yaşayanların daha yaratıcı olduğu birçok psikolojik araştırmada ortaya konulmuştur.

Barselona Üniversitesi’nde psikoloji yüksek lisans öğrencisi olan Álvaro Caicoya, psikologların yeni sorunları çözmek veya eski sorunları yeni yollarla çözmek olarak tanımladığı birçok hayvanda yenilik üzerinde çalışmanın zor olabileceğini söyledi. “Bilişin nasıl evrimleştiğine dair kapsamlı bir fikre sahip olmak istiyorsak,” dedi, “her zaman aynı türü test ediyor olamayız.”

 İspanya ve Almanya’daki hayvanat bahçelerinde yaşayan toplam 111 birey üzerinde yaptıkları çalışmada, 13 farklı hayvan türünü incelediler. Bir bardağın içine hayvanların hoşlanacakları bir besinden koyup ağzını kapattılar. Hayvanların büyük çoğunluğu bardaktan kaçınırken. Şempanze ve kargaların bu yeni problem karşısında şakına döndüklerini, çözüm üretemediklerini gördüler. Oysa keçilerin %69 u problemi çözmüştü. Yiyeceklere ulaşıp karınlarını doyurmuşlardı. Bu araştırmalar bize hiyerarşinin alt sıralarında yer alanların daha yaratıcı fikirler üretebileceklerini gösteriyor. Bay Caicoya spekülatif bir şekilde, “Grupların sınırında olanlar, daha az yiyen ve doğada hayatta kalmakta daha fazla sorun yaşayanlardır, yani bunlar normalde yiyecek bulmak için daha fazla risk alanlardır” diyor. Bence de büyük ölçüde haklı.

İş hayatında da aynı gözlemi yaptım. Bugüne kadar birlikte çalıştığım ekiplere baktığımda en iyi en yaratıcı fikirleri tecrübesi olmayan işe yeni başlayanların paylaştığını gördüm. Onlara şans verdiğiniz de fikir üretmek, işi geliştirmek için risk almaktan çekinmiyorlar. Oysa tecrübeli olarak tanımladıklarınız sadece kendi görebildikleri yada korka korka yaptıkları birkaç hatadan başka birşey değil. HATA YAPMAKTAN KORKMAYIN HATAYI TEKRARLAMAYACAK ÇÖZÜMLERİ ÜRETİN.

Yeni çözümler bulun. Bugün Elon Musk’un başarısının da altında bu yatmaktadır. Keçi gibi inatçı olması, hata yapmaktan korkmaması ve sürekli bir yenilik peşinde koşması. O gün deli diyorlardı, bugün keçi gibi inatçı diyorlar. Hayvanlar üzerinde yapılan birçok psikolojik araştırma aslında biz insanlara, bilime yol gösterici olmaktadır. Zor koşullar altında yaşamalarını sürdüren keçilerin yeni bir problem karşısında ürettikleri çözüm yolu gibi.

Haftaya yine TPS ve 5S ile devam edeceğiz.

Sevgiyle kalın. Yorum yapmayı unutmayın sizlerin düşünce ve önerileriniz çok önemli.

KIKEN YOCHI

Dün Türkiye’nin bu eğitime çok ihtiyacı vardı! Dün aslında çok geçti. 20 yıldan fazladır bu eğitimi veriyorum. Hayatın aslında her aşaması için alınması gereken özel bir eğitim bu.

Özellikle tecrübeler ile birlikte paylaşıldığında ayrı bir anlam kazanıyor. 6 Şubat 2023 gününden bu yana hemen herkes deprem konuşuyor. İnanılmaz uzmanlar türedi. Hergün televizyonlara çıkıp en uzman benim diyorlar. Aslında yarattıkları psikolojik yıkım depremin yaptığından fazla. Neresinden baksam elimde kalıyor!

Eğitime KYT için;

Kill

Your

Television

kısaltması olduğunu vurgulayarak başladığımı hatırladım. Televizyon sizlere dönüp geriye baktığınızda pişmanlık yaratacak algı oluşturur sadece. Çocukluğuma gittim. Yıllar öncesine televizyonların ilk defa hayatımıza girdiği yıllara. Muhammed Ali’nin boks maçlarını seyredebilmek için uykusuz kaldığımız günlere. Pazar günleri artistik buz pateni ve klasik müzik günüydü. O gün farkında değildik tehlikenin bu kadar bize yakın olduğunu. Kolumuz kırıldığında göremedik tehlikeyi.

KYT belki de bir gençlik tiyatrosudur. Kim bilebilir ki.

KYT, Kiken Yochi Training yani Tehlike Bulma Eğitimidir. Tehlikeleri öncesinde tespit etsek, belirlesek, önlem alsak daha iyi olmaz mı? Yaşamları kurtarsak. Ölmesek daha iyi olmaz mı? Yaralanmasa kimse!

Meşhur kaza pramidini hepimiz biliriz. Başımız yanmadan hatırlamayız nedense. 6 Şubat depreminde 40 binin üzerinde açıklanınca ölen sayısı, bir sayı olmaktan çok daha fazlası olduğunu. 40 bin ölümün peşine 1milyon 200 bin kişinin sakat kaldığını, 12 milyon insanın yaralandığını bilmek üzüntümü arttırıyor. Verdiğim eğitimlerin arasında en değerli olanı sanırım bu.

Tehlike Öngörü bir hayat felsefesi olmalı. Özellikle bir devlet, toplum, siyaset politikası olmalı.

Tehlike Öngörü hemen yapılmalı.

Sevgiyle kalın

MOTİVASYON VE DİSİPLİN

Disiplini sağlama adına en çok kayıp yaşadığımız nokta motivasyondur. Bu çok özel günlerde hem disiplinimizi kaybettik hem de yaşam motivasyonumuzu. Olayı siyasi boyuta taşınmadan işletmeler için disiplin ve motivasyon denklemine bakalım.

Disiplin özellikle Yalın/Esnek Üretim Sisteminin en önemli araçlarından biridir. Sadece 5S’in 5. S’i değildir! Sistemin sürdürülebilirliğini sağlayan en önemli basamaktır. Disiplin aynı zamanda motivasyonun da tetikleyicisidir. Olumlu yönde olumsuz yönde tetikler. Gelin beraber disiplini önce inceliyelim. Arkasından disiplinin motivasyonu nasıl etkilediğini konuşalım.

Nerede başlar, nerede biter. Disiplin ekibe sert davranmak mıdır? Bağırıp kızınca işler çözülür mü? Daha mı hızlı yapılır? Tam tersi bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Sert davranmak özellikle bağırmak, hakaret etmek çalışma performansını en az yüzde 10 düşürür. Zaten yüzde 30 u zor bulduğumuz performansın 20’in altına düşmesi anlamına gelir. Sadece para kaybı değil prestij kaybına ve insan kaybına da neden olur. Bir şirkette çalışan değişimi ne kadar çok oluyorsa o kadar kolay çöküş gerçekleşir. Disiplini sadece insan çalışan olarak görmekten vazgeçtiğiniz gün sağlamaya başlamışsınız demektir.

8 de iş başı yapacak bir firmaya bakın saatler 8:15 i gösterdiği halde kimse çalışmaya başlamamıştır. bu 400 dkikalık bir mesainin içinde baştan daha yüzde 4 kayıp demektir. Disiplin görsellikle başlar. İlk adımı Görsel fabrika kriterlerinin belirlenmesidir! Belirli bir prosedür altına yani disiplin altına alınmasıdır. Görsel fabrika disiplini sırasıyla;

  • Yol çizgileri (rengi, ölçüsü, formatı, köşe formu)
  • Çalışma alan çizgileri
  • Makina alan çizgileri
  • Tehlike bölge çizgileri
  • Çalışma alanları (Rengi, ölçüsü, tanımı)
  • Makinalar (Makinaların özellikle firmaya özgü bir standart rengi olmalıdır. Bu renk seçimin de çalışan kıyafetlerinin rengi ile uyum çok önemlidir. Tezat bir renk ve karışık renkler disiplini ve motivasyonu bozar.)
  • Duvarlar (Duvar rengi özellikle ışık yutmayan yansıtan bir renk tercih edilmeli. Aynı fabrika içinde farklı renkler olmamalı)
  • Hareketli iş makinaları
  • Adresleme (Logic adresleme disiplinin en önemli parçasıdır.) olmazsa olmaz.
  • .
  • .
  • .
  • Uyarı ve tanım levhaları
  • Kalite ve performans panoları
  • İşyerinde giyilecek kıyafet disiplini
  • İş yeri çalışma zaman planı (Gün içindeki ihtiyaç molalarını kaldırdığını zannedenleri gördüm. İçeride ağzında sigara ile dolaşıp, oturunlar olduğunu görmezden geliyorlar)
  • Fabrikanın, ofisin yerleşimi (Ne kadar acı ki bunun eğitimi bu ülkede verilmiyor ve öneminin farkında değiller!)
  • .
  • .
  • .
  • Listeyi böyle uzatabiliriz.

Disiplin bu noktada çok önemli bir konu. Motivasyonu doğrudan etkiliyor. Motivasyon da aynı şekilde disiplini. İnsanı çalışma hayatında en çok geliri motive eder. Ancak bu gelir asla para değildir. Bazen paradan çok daha değerli araçlar vardır.

Örneğin zor bir işi başardığında takdir edilmek bronz değerindedir.

Teşekkür edilmesi gümüş değeri taşır.

Ama herkesin içinde teşekkür edilmesi takdir edildiğini bilmesi altın ödüldür.

Çoğu işveren kazanca odaklı çalıştığı sürdürülebilirliği düşünmediği için teşekkürü zulm olarak görür. Şirketlerin uyguladığı aile günleri motivasyona katkı sağlar.

Disiplin ve motivasyon azaldığında hırsızlık başlar. En büyük hırsızlıkta çalışır görünüp boş oturmaktır!

Sevgi ve saygıyla kalın

ÇİZGİLERİN GÜCÜ ADINA

Her şey bir gün bir kitap okumam ile başladı. Aslında her okuma yeni bir başlangıcı tetikliyor. Üniversite’nin son dönemiydi yanlış hatırlamıyorsam. Koch’un Baum Testi kitabıydı okuduğum. ODTÜ kütüphane de şans eseri karşıma çıkmıştı. Baum Almanca ağaç demekti.

Koch 1950’li yıllarda 96 lise öğrencisine uygulamıştı bu testi. Yıllar geçtikçe bir çok üniversitede bir çok bilim adamına konu olmuş. Günümüzde hala popülerliğini koruyor. Özellikle psikoloji biliminde çocukları anlayabilmek adına neredeyse her çocuğa yapılıyor. Bir ağaç çizerek başlıyor tanımak ve anlamak.

Yıllar geçti tecrübelerimi aktardığım eğitimler vermeye başladığımda ihtiyaç duydum bu yöntemi kullanmaya. Eğitim sonunda test yaptığımda hiç tahmin etmediğim kişilerin konunun çok uzağında kaldığını gördüm. O gün içinde bulundukları ruh hali nedeniyle kendilerine ulaşamadığımı düşündüm. O gün okuduğum bu kitap geldi aklıma. Bir sonraki eğitimden önce tahtaya bir çizgi çizdim. Ve eğitime gelenlerden tahtaya gelip içlerinden gelen bir şey çizmelerini istedim. Kimi bir yuvarlak çizdi, kimi bir ağaç, kimi bir çarpı işareti koyarken, imzasını atan oldu. Güneş çizeni görünce, bir diğeri yanına bulut ekledi. Kimi tahtanın ortasına bir şekil yaparken bir başkası köşeye ufacık bir ağız çizdi.

O gün eğitim vereceklerimin hepsinin o sabah işe gelirken düşündüklerini, hissettiklerini tahtada görüyordum. Tamamen tuh hallerinin bir yansımasıydı. Tüm eğitimi onların bu ruh haline göre yönettim. Onlar düştüklerinde ara verdim. En verimli anlarında da onlara söz verdim. Salonda farklı yaş guruplarından farklı disiplin ve eğitimlerden 17 kişi olmasına rağmen çok katılımcı bir eğitim olmuştu. Çizgiler sadece karakter değil günlük ruh durumu analizi de yapabiliyordu.

O günden sonra sadece eğitimlerde değil tüm işe alımlarda bu testi yapmaya başladım. Tecrübesinden çok daha fazla bu yöntemin etkili olduğunu ve doğru işe doğru insanı seçmeyi kolaylaştırdığını keşfettim. Tüm görüşmelerden geçip son görüşmeyi yapmak üzere benim karşıma gelen adaylara boş bir A4 ve farklı renklerde kalemler uzatıp içinden gelen bir şeyi çizmesini istiyordum. Teknik personel alımında çok etkin bir yöntemdi. Mühendis kökenli olup tasarımda yada kalite de çalışacak olanların kağıda aktardıkları çok önemliydi.

Kağıdı kullanma şekilleri, çizmeye başladıkları nokta ve üç boyutlu bakıp bakamadıklarını hemen gösteriyordu. Sorarak öğreneceklerimden çok daha fazlasını 3 saniye içerisinde görebiliyordum. Ev çizenleri geçtim ama iş görüşmesine gelip ebeveynlerini çizenleri de gördüm. Beni en çok şaşırtan çizim ise yatak olmuştu. Bu ve benzer testlerin aslında birçok uluslararası firmada kullanıldığı gördüm. Sadece işe alımlarda değil aynı zamanda terfi ve rotasyonlarda da kullanıyorlardı. Belirli zaman aralıklarında bu testi aynı kişiye uyguladıklarında bazı kişilerin çizimlerinin arasında boyutsal ve bazı nesnesel farklar olduklarını gördüler. Bu sayede bu testin aynı zamanda Alzheimer belirtilerini görmede de etkili olduğunu ortaya çıkardılar.

Teknik personel alımında Baum testini kullanırken, idari personel alımında da kompozisyon testini kullanmaya başlamıştım. Adayların verileri, sözel anlatımları anlama, yorumlama ve bunlardan yola çıkarak rapor yazma yeteneklerini ölçüyordum. Bunun için zaman zaman sadece bir konu başlığı vererek 927 kelimeden oluşan bir kompozisyon yazmasını istiyordum. Burada kompozisyonda ki kelime sayısı her zaman 750 nin üzerinde ve rastgele bir sayı oluyordu. Konuyu araştırma, ifade edebilmek, imla/kompozisyon kurallarına uyum ve hedefi tutturabilme önem taşıyordu. Yeterince araştırma yapmayanların hemen hemen tamamı 500 kelimenin üstünde anlam bütünlüğünü kaçırıyordu. Bir firmada ister üretim isterse hizmet sektörü olsun raporlamanın tek kuralı doğru kompozisyon kurallarını uygulayabilmektir. Her rapor da aslında sadece üç bölüm vardır, giriş, gelişme ve sonuç.

Çizim de sınır A4 kağıdı iken kompozisyonda sınır hedef verdiğim kelime sayısı oluyordu. Çizim de sayfayı tam dolduranların özgüvenlerinin yüksek olduğu belli oluyordu. Çizim aynı zamanda adayın enerji organizasyonunu, işe karşı bakışını, yaklaşımını da gösteriyordu. Yumuşak çizgiler, özellikle silik olanlar güvensiz ve depresif halinin bir yansımadı oluyor. Küçük küçük çizgiler, alaycı ve sinirli bir hali yansıtıyorken konsantre olma zorluğu yaşayacağını da gösteriyordu. Sayfanın üst kısmının kullanımı ise onaylanma arzusunun, umutlarının, kişisel gelişimin yansımasıdır. Aklında kalan başarısızlıklar hep sayfanın altına çizilir. Karyola çizen kişi karyolanın ayaklarını kırık resmetmişti.

Keyifle okuduğunuzu umarım. Sevgiyle kalın ve hep bilimde kalın.

Okan DİNÇ

BEKLEME OTOBÜS İŞLEMEZ!

Bursa’da her durakta yazar Boşuna Bekleme Otobüs İşlemez (BBOİ). Bekleme, 7 ölümcül günahtan ikincisidir. En az hareket kadar yıkıcıdır. Yine de çoğunluk bekler. Sonra da yakınır! Hayat beklemekle geçiyor diye. Tam hareket etmeye yürümeye karar verdim İstanbul’a geldim. Bir de ne göreyim her durakta İneklik Etme Taksi Tut (İETT) yazıyor. Ankara bambaşka bir EGO yüklü.

Nereden çıktı bu kısaltmalar diye düşünüyorsunuz değil mi? Haydi yazının ilerleyen bölümüne kadar düşünmeye devam edin. Biz ana konumuzdan uzaklaşmadan anlatmaya devam edelim. Saatinde gelmeyen otobüsü beklemek. Duraktan çağırdığın taksinin gelmesini beklemek. Sonuç sadece gideceğin yere gecikmek midir? Yoksa hayattan kaçırdığın dakikaların hesabını yapmaya kalktığında günlerden haftalara, aylara ulaştığında hesaplamaktan vazgeçip oluruna bırakırsın.

Hayatımızdan çalıp götüren bu beklemeler, kapitalist düzenin de büyük düşmanıdır. Tüm işletmelerin en önemli kayıplarından biridir. En iyi planlanmış, yerleşimi özel ve özenle yapılmış yerlerde bile çalışandan alınan verim yüzde 65’i geçmez. Uluslararası büyük markalar bu ağır yükten kurtulabilmek ve sürdürülebilir büyüme için bu ölümcül günahtan kurtulmaya çalışırlar.

Yüzde 50’yi geçen firmalarda yaptığım gözlem eğitime ayırdıkları zaman yüzde 2’yi bulduğudur. Beklenti ile birlikte tabii ki! Beklenti de yüzde 3 şirketi geliştirmeye zaman ayırmalarıdır. Yüzde 40 ile 50 arasında çalışan verimliliğine sahip şirketlerde bu yük sadece 100 kişiden 30’unun üzerindedir.

Sürdürülebilir bir işletme için en ideal oran iş yerinde geçen çalışma zamanının yüzde 5 lik kısmının eğitim ile geçmesidir. Eğitim alan çalışanın zamanının yüzde 10 kısmını işini ve şirketi geliştirmeye ayırmasıdır. Böylece verimlilik yüzde 90’ın üstüne çıkacaktır. Eğitim vermeden çalışmasını beklemek, sebzeleri yan yana koyup türlü olmasını beklemeye benzer. Makina alırsın tam otomatik ama başına insan dikersin öyle canı sıkıla sıkıla baksın çalışan makinaya diye.

Beklemek büyük bir zaman kaybına yol açar. Beklemeyi tetikleyen 10 ana neden vardır.

  1. Endişelenmek – Yeterli değilmiyim acaba.
  2. Şikayet – Bana sunulan imkanlar ile ancak bu kadar. Zaten devletin işi bu. Çok sıcak yada soğuk.
  3. İzlemek – Aman bu onun işi benim değil.
  4. Fazla düşünmek – Aman tanrım düşünmek de mi zaman kaybı. Nasıl yani. Ne sandınız! Gereğinden fazla düşünmekte büyük bir zaman kaybıdır. Sadece zaman kaybı da değil üstelik sizi sonuçtan çok hızlıca uzaklaştırabilir.
  5. Erteleme – Yarın bakarız o işe…
  6. Başarısızlık korkusu – Ya yapamazsam, ya başaramazsam.
  7. Mükemmel olmaya çalışmak – En iyisini yapmalıyım. Ben en iyisini yapana kadar sizde bekleyin.
  8. İlham almayı beklemek – Bana saat 10:00 da ilham geliyor!
  9. İnsanların(diğer çalışanların) ne olduğunu önemsemek – Unutmayın hiç kimse sizden iyi o işi yapamaz!
  10. Aynı hatayı tekrarlamak – Bana göre en büyük bekleme günahı aslında bu. Hata yaptığını önce kabullen sonra önlem al kontrol et ve harekete geç.

Bekleme israfını 4 ana başlık altında inceleyip azaltabiliriz. Ama hepsinden önemlisi, eğitim ve iş geliştirmeyi unutmamalıyız.

İlk ana başlığımız ETKİ ;

5 eksenli iş modellemesinde hata yaptığımızın net göstergesidir. Yerleşimin hatalı olduğunu oluşturduğu etkiden net olarak görebiliriz. Uyumsuzluk en önemli bekleme kayıplarının başında gelir. Etki yi ölçmenin yolu ve çözümü 5 eksenli iş modellemesi ile yetkinliğin hesaplanmasıdır.

İkinci ana başlığımız DAVRANIŞ ;

Davranış yada diğer bilinen adı ile hareket. Her hareket bir sonraki süreç için

Üçüncü ana başlığımız VERİ ;

Doğru veriler bize doğru çalışmayı ve kayıplarımızı da gösterir.

Dördüncü ana başlığımız KARANLIK ;

Kök nedene ulaşabilmek için tüm karanlık noktaları belirlemeli, görülür hale getirmeli ve aydınlatmalıyız.

Bekleme günahından kurtulmanın yolu ESNEK ve SÜRDÜRÜLEBİLİR yönetim metodundan geçer. Yabancı kelimeleri çok fazla sevmiyorum. Sadece anadilimde o kelimenin karşılığı yoksa açıklayarak kullanıyorum. Bugünlerin havalı terimi mobility yani hareketlilik. Herkese tavsiyem bekleme günahını yok etmeden hareketlilik sağlayamazsınız!

Sevgiyle kalın.

Okan DİNÇ

TPS 5S OYUNU

Dün danışmanlığını yaptığım firmanın çalışanlarına Toyota Üretim Sisteminin temelini oluşturan 5S eğitimi verdim. 5S Japon Toyota tarafından geliştirilen ve firmanın görsel yönetimini sağlayan en önemli araçtır. Yıllarca edindiğim tecrübeleri aktarmak bana büyük keyif veriyor.

Eğitimler katılım olmazsa etkili olmaktan uzaklaşıyor. Bu sefer katılımı arttırabilmek, daha kolay öğrenmeyi sağlayabilmek adına küçük bir 5S oyunu hazırladım. Öncesinde size biraz 5S kavramından bahsedeyim.

Şimdi de hazırladığım oyunu anlatayım. Önce bir A4 boyutunda kağıda 1-80 arası rakkamlar yazdım. Sonra bu kağıdı rast gele ufak parçalara böldüm. Parçaların çoğunda sadece 1 rakkam, bazılarında 2, bazılarında da 3 rakkam yazılıydı. Sonra bunları şeffaf bir dosyaya koydum. Gruba sordum; “Sizce bu torbanın içinde kaç tane rakkam var. Bazı rakkamlar eksik görebiliyormusunuz?” diye.

Şaşkın bakışların arasında cesaretini toplayan cevapladı. “Tabii ki hayır.”

Sonra torbanın içindeki kağıtları masanın üstüne döktüm.

Tabii ki yine eksik olanı bilen çıkmadı.

Kağıt parçalarını rastgele eğitime katılanlara dağıttım.

Birbirlerine seslenerek eksik parçayı bulmaya çalıştılar. Ama nafile.

Masa başına toplanın ve sıralayın kağıt parçalarını daha rahat bulursunuz dedim.

Hep beraber bir araya geldiler. Güzel bir takım çalışması sergilediler ve eksik parçaları 17 dk içinde tespit ettiler.

4 eksik parça belirlendi.

Hala biraz düzene ihtiyacı var. Bir bakışta 3 saniye içerisinde eksikler tespit edilemiyor. Öncelikle bu eğitime katılan bu takım oyununda yer alan arkadaşlara çok teşekkür ediyorum.

Sizler de firmanıza bu eğitimleri almak istiyorsanız bizlerle iletişime geçebilirsiniz.

Sevgi ve saygılarımla